Page 1191

شماره ۱۹ امان چهارم صفحه ۲ و درایت و عرفان پسندی از جبین تابناك اصالت و نجابت ادراك عالی شان هوید است بر مطابق رضای معالی از قضای والد ماجد كثير المحامد خویش تطبیق حرکت فرموده در ظرف این دو سالی که این عهده جلیله مامور فرموده شده اند – با وجودیکه بسیاری از دیگر امورات دولت را نیز اجرا میفرمایند – باز هم لحظه از تشیئات نافعه ، و اقدامات مهمه این امر جلیل الشان غفلت و چشم پوشی نورزیده اند . مجلس معارف ، را که اعضای شان از مردمان فاضل و دانشمندی مرکب است در زیر نظارت عالی خود شان تشکیل دادند . و على الاكثر در هر انعقاد مجلس بنفس نفیس خود در مجلس حاضر شدند ، سررشته ها ، و نظامنامه ها و پروگرامهای بسیار نافع و مفیدی وضع و ترتیب فرمودند . معلمان بسیار فاضل وكامل با علم و تهذیب از ممالك بعیده طلب نمودند . و دايماً به نطقها وبيانات مؤثرة بليغه ، وتشبتات و اقدامات جديه در وظیفه محوله خودشان کوشش ورزیدند که الحق این سعيها و غیرتهای عرفان پرورانه خیر خواهانه این شهزاده معظم جوانبخت شایان هزاران تمجید و مفخرت دیده میشود . اما از يك نكته که در بخصوص بفکر ناقصانه ما رسیده است خود داری نتوانسته عرض میکنیم که عایدات و مداخلاقی که برای امور معارف از خزانه دولت مقرر شده است . نسبت به احتياجات فوق العاده که مملکت به علم و عرفان دارد ، خیلی کم است . و ازین است که معارف بصورت عمومی در هر طرف ممالک محروسة الممالك افغانستان تعمیم نیافته است . حتی در نفس پایتخت سلطنت سنیه نیز بناها و عمارتهای بسیار عالی که لایق و سزاوار شان و شرف مكاتب باشد هنوز وجود پذیر نگردیده است . دیگر اینکه مطبعه – یعنی چاپخانه – و مطبوعات – یعنی چاپ شدنیهای سرکاری نیز در زیر نظارت و اداره معارف نمیباشد که اینهم بشمولیت عامی که نظارت جلیله معارف دارد موافق دیده نمیشود حالانکه مطبعه و مطبوعات در همه جاها مربوط است به نظارت معارف تعلق داشته میباشد . و واردات و مداخلاتی که از انهم حاصل آید از جمله عایدات معارف شمرده میشود . حتی چایخانه که از جمله مکتب ها شمرده میشود آنهم از خود جداگانه بك چیزیست که به نظارت معارف شامل نیست . باقی ماند يك رجا و استدعای خصوصی ما از نظارت جلیله معارف که آنهم این است : – در مکتبهایی که سر از نو تاسیس میباید یا قبل ازین تأسیس شده است . اساس تحصیل اولا وطن پرستی و پابندی دین – صداقت دولت ، محبت مفرطة وطن – حفظ شرافت ملتی و عداوت شدید بدشمنان استقلال و حاکمیت و آزادی و طن بنیاد یابد . و این حسیات عالی مانند هیچ کاری بدماغهای اولادهای وطن تلقیح شود که انشاء الله حضرت شهزاده عرفان و سامی معظم ما این نکات معروضه صادقانه ما را بار بار بهتر و خوبستر از ما اندیشیده و در معرض اجراهم آورده باشند . بسیار گاه ایزد علیم حکیم توانا جل و علا چنین عجز و نیاز میسائیم و افزونی عمر و اقبال و شوكت و اجلال اعلیحضرت باد شاه بلند خیال ترقى آمال مقدس خود ما را نیاز و استرحام میکنیم . و نیز توفیقات صمدانی را درباره حضرت شهزاده معظم عرفان شیم خود مان دعا مینمائیم که بحسن توجه عالی شان معارف که حیات وطن و ملت بران موقوفست بك ترقی نمایانی ابراز کند . § دیروز چون شنیدیم که مراسم افتتاح ، مكاتب ابتدائیه ، در مدرسه مبارکه شاهی اجرا میشود محرر اداره عاجزانه ارجمندی ( عبد الهادی ) خارا فرستاده بودیم که کیفیت مراسم مذکور را مشاهده نموده برای درج شدن اخبار در قید تحریر آرد . این است که لایحه تحریری مومی الیه را از قرار ذیل درج صحایف افتخار مینمائیم : مراسم ( افتتاح مکاتب ابتدائیه ) ساعت هفت و نیم بجه را نشان میداد که داخل دارالعلوم داخلی مدرسه شاهی ( که دارالمعلمین هم در آنجا است ) گردیدم . امروز روز سه شنبه ۱۳ شهر جمادی الثانی است که روز افتتاح مكاتب ابتدائیه جدید از طرف نظارت جلیله معارف حضرت شهزاده معظم معین السلطنة صاحب الفخم مقرر گردیده است . مكاتب ابتدائیه محصول تجويزات انجمن معارف است که در نقاط متناسبه شهر شهیر عزیز ما نصب شده اند . این مکاتب در اصل دوازده مکتب می باشند . ولی در دست پنج مکتب تأسیس شده است ، و به سررشته داری این مکاتب جناب مولوی عبد الرب خان مامور شده است [که رشته دار دارالمعلمین و بکمالات شایسته صفائی است که در باب ترقی معارف در ملت خود خیال مخصوص ممتازی دارند، نیز تقرر شان از طرف دولت متبوعه مقدس ما برهان واضح لیاقت ، و روشنخیالی شان بنظر میآید] سررشته دار صاحب مذکور (در حینیکه برای انتظامات تشریف فرمائی حضرت عالی معین السلطنه صاحب افخم مشغول بودند. ساعت ۸ و ۱۵ دقیقه آمدن طلبا و معلمین و عمله مکاتب ابتدائیه از جاهای معینه شان يكان يكان آغاز نهاد، که همه اینها بانتظام بسیار درست (با وجود ابتدائیت شان) آمده پس از ادای مراسم سلامی برای حاضری دادن میباشند. میرزای حاضری نام یکان یکان آنرا بآواز بلند گفته و آنها کلمه (حاضر صاحبه) را بآداب درست ادا میکردند شاگردان این مکاتب یکی در پی دیگری میآمدند که نامهای مکاتب شان از نوشته قطعه تیکت در دست طالب العلم نخستین آنها میبود معلوم می شد تا ساعت (۹) هر پنج مكاتب ابتدائی که استقبال وطن وابسته سعی ایشان و امثال ایشان است | حاضر شدند درین وقت بعضی حضرات ملایان هم آمدند، انتظام فرشیه