Page 9

۲ گذشته از اینکه انسان از مطالعۀ تواریخ زیاده عبرت و پند حاصل می نماید، بقدر تحصیل در یک مدرسۀ منتظمی کسب اطلاع و وقوف هم میکند. همچون سیّاحان و جهان گردان صاحب معرفت و کمال میگردد. با تجربه ثابت است که بسا اشخاص که از شهر خود قدمی دورتر برنداشته اند، با مطالعۀ تواریخ بیش از سیّاحان و جهان گردان از احوال ممالک و ملل دنیا، از طرز معیشت و زندگانی، از اصول اداره و قواعد مملکت داریِ آنها آگاهی دارند. اینک بقصد آگاه و مطلع ساختن هموطنان گرامی امان را از احوال ممالک و ملل مختلفۀ عالم این (۴۵) رساله را که هر یکی مخصوص باحوال جغرافی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی، ادبی و اخلاقی، ملّتی و مملکتی است از زبان روسی بفارسی ترجمه گردانید. در آخر هر یک، بعنوان ((علاوۀ ناشر)) بعض وقایع مهمّه ئی که پس از نشر و طبع این رساله بوقوع آمده است از طرف خود علاوه کردیم. امیدوارم که درین زمان با سعادت اعلیحضرت معارف پرور هموطنان گرامی مان این رساله ها را مطالعه نموده و فرزندان وطن مقدس مان آنها را در مکاتب قرائت کرده، مستفید و بهره ور گردند. و چنانکه عرض نمودم، از مطالعه و خواندن این رساله ها از اسباب ترقّی و عزّت و علل انحطاط و ذلّت ممالک و ملل مختلفۀ عالم مطلع شد بآنها متوسل و از این ها متنفر گردند. تا اینکه امتثال و اعتبار نمودن بآن همۀ وسائل ترقّی و تمدن و اسباب عزّت و سعادت که عمده ترین آنها اتفاق، علم و صنعت است و دین مبین اسلام هم بیش از همه بدین سه چیز تأکید و توصیه می فرماید. ملّت ننجیبۀ ما افغانیان و وطن مقدّس مان افغانستان در اندک زمان شاهد اصلاحات و ترقّی را در آغوش گیرد. انشاء الله تعالی جهل ستم خواب جهالت ستم نتیجه زین دو ستم خانۀ مان است خراب