Page 246

تحفة الامان فى سيرة النعمان حصه اخرى ( ٢٤٥ ) تسهيلات فقه حنفیه در امور منا کحه مفصلی تحریر شود لاکن جهت این تفصیل نه وقت مساعدت میکند و نه این کتاب مخنصره ، گنجایش آنرا دارد تاهم بفحوای ( مالا يدرك كله لا يترك كله ) بطور نمونه چند مسائل نکاح را که جامع عبادات و معاملات است ذکر می نمائیم اگر چه فقهاء نکاح را در عبادات شامل نموده اند لاكن اين يك اصطلاح محض است و الا بدین لحاظ که از نکاح نتائج بزرگ تمدن و معاشرت متفرع شده بايد كه يك جزو اهم همه معاملات قرار داده شود : — يك وجه انتخاب مسائل نکاح بر دیگر مسائل اینست که بعضی از مصنفین اروپائی چنین دعوی نموده اند — که مسائل نکاح اسلامی نهایت وحشیانه و ظالمانه است — لاكن ما درين مبحث نشان خواهیم داد — که امروزه روز در ممالك نهايت متمدن نیز در امورات نکاح ، قانونی که عمده تر و خوبتر از قواعد حنفیه باشد بنظر نمیخورد — ( منتهم ) در کتاب ( پوتلتی ) مینویسد ( که بموجب « رومن لا » قواعد نکاح را باید يك مجموعه ظلم تعبیر کرد ) ما ثابت می نمایم که بموجب قواعد فقه حنفي قواعد نكاح يك مجموعه عدل و انصاف است و اغلباً ازین مبحث خیالات آن مردم نیز قدری درست و اصلاح خواهد شد که از روی غلطی خویش فقه حنفی را از « رومن لا » « مأخوذ می انگارند —. ازدواج ونكاح يك حصه وسيع تمدن و معاشرت و بقول حکیمی « نکاح اصل شیرازه تهذیب جماعت ها و بنیاد تمدن است ازین رو این چنین گفتن صحیح است که آن مقننی که به تشریح و توضیح عمده اصول وضوابط آن پرداخته وى يك نكته شناس بزرگ قانون تمدن است — اگرچه امام — ابوحنيفه موجد آن اصول وضوابط نيست — مبهمات این مسئله را خود شارع بیان نموده است تاهم بدان نکته سنجی که او به تشریح اصول آن پرداخته وبران احکامات را متفرع نموه آن يك شغل مقنن بزرگ پنداشته میشود — زیرا که کلام شارع در بعض مواقع مجمل و در جای محتمل المعنيين و در مقامی صرف اشاره نموده مخصوصاً جزئیات بالكل کمتر در آن مذکور است — و بهمین واسطه در اکثری از مسائل آراء مجتهدین اختلاف نموده وبسا مسائل ومباحث مختلف فیه را در آن بوجود آورده که در آن زمینه جوهر اجتهاد امام اعظم