Page 223

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى (٢٢٢) ايضاً مساعی ابوحنيفه از روی تقدس و پاکیزه نفسی هر قدر که اندازه و تخمین آن اشخاص کرده شود اندك است لاکن کارهای دنیوی و دینداری کمتر ازوشان گرفته میشود ـ از عظمت و شان حضرت جنيد بغدادی ، معروف کرخی ، شیخ شبلی ، داؤد طائی ، و غیره ذوات گرامی عليهم الرحمه كدام شخص انکار کرده میتواند ـ لاکن این امر ظاهر وهويدا است که این حضرات واضع ائین وقوانین شده نمیتوانستند . آن مجتهد ینی که بنام فقه قوانین شخصی وملکی را تدوین نموده اند ـ اگرچه از حدود رهبانیت دور بودند تاهم این چنین دعوی نمودن که نظریات آنها بر تمام تعلقات وسیعۀ تمدن رسیده است ـ خالی از اشکال نیست ـ زیرا که ـ آنها در تمام ایام زندگانی خویش بان معاملات سروکاری نداشتند و از همین سبب در اکثری از مواضع در قوانین موضوعه شان چندان شدت و عسرت موجود است که عمل در امد آن نهایت صعب و مشکل میباشد ـ چنانچه در مذهب امام شافعی ، دیگر ائمه گواه نکاح بجز از اشخاص ثقه دیگر کس شده نمیتواند ـ و برای همسایه حق شفعه نمیرسد ـ و بيع بالتعاطى جائز نمیباشد ـ و شهادت اهل الذمه در هیچ محل قابل استماع نیست ـ و یکنفر مسلمان میتواند بلاعذر وسبب هزارها نفری از اهل الذمه را به قتل برساند و در نتیجه از قصاص و مجازات برای الذمه باشد ـ معلوم است که از امثال این مسائل کارهای دنیوی گاهی کامیاب و ممرور شده نمیتواند ـ و بهیچ طور اثرات تمدن در آن پای ثبات و استقامت خودرا محکم کرده نمیتواند ـ تنها امام ابو حنیفه درین صفت از تمام مجتهدین ومعاصرین خویش گوی سبقت را ربوده است ـ که بهمراه تقدس وعظمت مذهبی اندازه شناس اغراض دنیاوی نیزبود و از لوازم وضرو ریات تمدن خوبتر اطلاع داشت ـ بواسطه انکه مرجع عمومی ومحل حل وفصل بسا مسائل ضروری و رموز دان مسائل غامضه وعقده کشای هزار ها معاملات پیچیده بودند ـ و مجلس ـ تدریس او بزر گترین «عدالت العالیه» بود وهرروزه در آن بسیار دعاوی را فیصله میداشت ـ حیثیت ملکی را داشته بود ـ وعلاوه بر ان ارا کین سلطنت در بسیاری از مهمات سلطنت ازوی مشوره میکرفتند ـ وهزارها ـ نفر از تلامذه او شان بمنصب قضا فائز بوده طبائع او شان عموماً معامله سنج ومقتنا نه بود ـ