Page 133

*١١٦* بنظر يك انسان دانسته چنين اشخاص مجرم نيستند؛ بلكه وجود انها را نتيجه اهمال ووظيفه نا شناسي علما و دانسته ها میدانند ؛ اين الزام كردنشان را چون بدقت مشخص شويم معلوم ما میشود که از حقيقت عاری نیست ؛ بلكه واقعاً مسأله چنين افتاده است ، طايفه دانسته ما از قبیل ملایان که محل احترام عموم اند؛ و تعلیم يافته گان که مرکز اعتنا والتفات کل هستند ؛ بعد از اینکه مساعی عمر خود را صرف تحصيل علوم ودانستن حقيقت مینمایند ، بقیه عمر را که وقت استثمار ان علوم است . خود را بامور خرافې كه حقیقت ندارد میترسانند؛ و بعوض اينكه بخود و ديگران فايدة آن تحصیل خود را برسانند، بنام جاهل بودن عموم ان تحصيلاترا با خود میبرند ! بمقابل این ادعای بنده اگر کسی موقف مردد را بگیرد دلیلی قوی دارم که انرا تردیدی نخواهد بود : بعد از ظهور دین مبین اسلام که طلب علم فرض هر مسلم شده است ، عده علمای ما قلیل نبود ، اگر این عده همه در نشر معارف خود، و تعمیم استنتاجات حقیقترا که در مدت تعلیم احصال نموده اند؟ صرف می كردند ؛ چرا عوام ما بدینحال میبود ، مسلم است كه اكثريت وظیفه خود را ايفا ننمودند ؛ در حالت موجوده بنسبت علم تجارت ؛ بنسبت علم صناعت بيشتر ترقي دارد بلكه بنسبت درجه انتشار علم ؛ فساد اخلاق بيشتر است آیا اینهمه بكثرت سعی ارباب تجارت وصناعت ، و ارباب شرارت ! و فساد نسبت بارباب