Page 335

صحیفه ۳۲۸ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد دوم فوزی بیگ -- آیا حضرت بیگ بمطالعۀ ادبیات میل دارند ؟ من -- بلی بدرجۀ عشق ! گفت -- حق فرمودید ، درجۀ اعلای ادب عشقست؟ گفتم -- و درجۀ کمال آن حیرت ! گفت -- بلی مطلع نشیدۀ غرای شاعر مشهور عرب ( عمر ابن الفارض ) که گفته است : « زدنی بفرط الحب فیک تحیرا وارحم حشی بلظی هواک تسعرا . » افراط عشق را بحیرت منتج نموده است . گفتم -- بواقعیکه از هر حرف این نشیدۀ ابن الفارض عشق تراوش میکند . علی الخصوص این بیت آنکه : « واذا خلوت مع الحبیب و بیننا سرارق من النسیم اذا سرای » آنقدر لطافت و نزاکت ادبیه را جامع میباشد که بجز افراط عشق و ازدیاد حیرت دگر نتیجه ازان حاصل نمیشود . گفت -- درست فرمودید ! لکن من يك چیز دیگر سوال میکنم ، آیا در ما بین ادبیات شرقیه و غربیه چه گونه يك فرقی می بینید ؟ گفتم -- معنای تصور را در ادبیات شرقیه ، و معنای تصویر را در ادبیات غربیه می بینم . گفت -- واضحتر بفرمائید . گفتم -- شاعران شرق هر انچیزیکه تصور کرده بودند شاعران غرب آنرا تصویر کردند . مثلا ابن فارض گفت که « چون با معشوق خود خلوت کردم در مابین ما يك سری جاری بود که از نسیم نیز نازکتر بود » غربیون این تصویر خیالی را در پرده ها و فصلهای تیاترو های خودشان چنان تصویر مجسمانه میدهد که انسان همان نسیم خیالی را برأی العین مشاهده میکند . گفت -- بسیار درست فرمودید . ولی ...