Page 70

۶۳ «هیچ عالم عظیم حقیقت دان، یا شخصی صاحب ممیزۀ بزرگ در صف نوابغ ملحق نشده است که تنها بارشادات و نصائح معلم خود اکتفا کرده باشد . » اگر چنین باشد پس نباید کسی از ضعف قوای عقلیه خود مایوس شود، زیرا نجاح تنها متوقف بر قوه و نور طبیعی نیست، بلکه بالعکس نجاح دائماً وابستۀ بطلب وجد و تمرین بوده است . گفتیم مقصود از تربیه روحیۀ تحسین عوائد و اخلاق است، تا فرد قابلیت اتصاف را بمعانی کلمۀ «انسانیت» پیدا کند باید انسان کل اخلاقیات و فضائل را دارا باشد . اگر حصر اسمای فضائل و خلق های نیک امکان پذیر نیست ولی با وجود این هم معرفت فضائل و اخلاقیات امر دشوار و صعب الامکان نیست، بل دارائی آنها هم امر سهل است . زیرا همه میدانیم که کل فضائل و اخلاقیات از یکدیگر مشتق بوده با هم ارتباط لازم و ملزومیت زیادی دارند ؛ مثلا امانت زیر مفهوم عدالت می آید، زیرا عدالت عبارت از احترام حقوق غیر است اخلاق و ملکات مدنیه ارادت اراده عزم حریت و نفع