Page 31

و اگر ما بخواهیم در این کتاب خود تفصیلات همان احزابرا معین کنیم این ادعای بی سند خواهد بود زیرا احزاب مذکور چنانچه گفتیم همه اقدامات خود را در پرده خفا مینمودند ، پس تا زمانیکه رؤسای همان احزاب خودشان تصریح نکنند و یا اینکه سر بخود آشکار نشوند بمحض استدلالات نظری نمیتوان حقیقت همان احزاب و یا اشخاص رئیسی شان را تعیین نمود . تنها چیزیکه از روی استدلال و یا قرائن میتوان تعیین نمود : عده احزابیکه از روی مطالعه حوادث بودنشان معلوم و یا محسوس شده است ، که غالبا يك حزبی برای این کار میکرد که نظام افغانستانرا باصول جمهوریت و یا قریب آن تبدیل بدهد ، حزب دیگر با پروکرام حکومت موافقت نداشته تنها مجبور ساختن حکومترا بتعدیل پروکرام آرزو داشتند ، اما يك فرقه هم بود که هر چه مخالفت داشتند با شخص زمامدار بود از اینرو بعض اشخاص معین را برای اشغال سلطنت مد نظر گرفته تهیۀ يك شورشرا میکوشیدند. و بعض حزبیتهای نمایان دیگر هم پیدا شده بود که هر کدامرا جداگانه بیان میدهیم حکومت و ارباب نفوذ عالم محکوم مقتضیات عجیب است و شاید این حلقه را که در صدد بیان آن هستیم یکی از آن عجایبات باشد که اصل مراد و یا موضوع دیگر میباشد و چیز را که نتیجه میدهد دیگر است . مثلاً در نزد زمامدار چنین فکری پیدا میشود که مانع پیشرفت پروکرام و مطالب من در مملکت خوانین و روحانیون و ارباب نفوذ جامعه است ، بفکر اینکه این طبقات برای حفظ منافع خود ماترا بحالت خودش میخواهند بمانند و سقوط دادن این طبقات تعقیب شد . وچه بذریعه توقیف معاشات یا تصریح در نطقها و دیگر بهر وسیله که ممکن بود در سقوط دادن اعتبارات این طبقات کوشیده شد علی الاخص -- ۲۲ --