Page 69

جلد اول ۶۰ ادب القاضی امر بمعروف ونهی از منکر است و ظاهر کردن حق را باطل است و داد خواهی ستم دیده از ستم کننده است و رسانیدن حق است بمستحقان آن از جهت این اشیأ است که مقرر کرده است خدایتعالی شریعت را و فرستا پیغمبران را تا ادب ملاکه خصم منقامت نمایند در (بحر) ادب منقبت مستحکم که نگاه میدارد شخصی را که موصوف بدان باشد از هر کار عیب آکنی که انداورا وادب القاضي التزامه لمأندب اليه الشرع من بسط العدل ودفع الظلم وترك الميل والمحافظه على حدود الشرع والجرى على سننه انه (عالمگیری) وادب قاضی بر خود لازم گرفتن اوست هر چیزی را که شریعت نبوی صلی الله علیه وسلم خوانده است او را بسوی آن که عبارت است از گسترانیدن عدل و دفع کردن ستم و ترک میل نمودن از حق بباطل نگهبانی نمودن بر حدود شرعیه و رفتار نمودن بطریق سنت نبوی صلی الله علیه وسلم القضاء لغة الحكم وشرعاً الحكم بين الناس بالحق بمعنی قضاء در لغت مطلق حکم کردن است و در اصطلاح اهل شرع حکم کردن است میان مردمان بر حق وارکانه سنة حكم وانه قولي وفعلي فالقولي مثل الزمت وقصيت مثلاً وكذا قوله بعد ا و لمر المدعى ليصمه هدا اقرار والماليا المضمنه وقوله ثبت عندى يكفي وكذ اليام عندنا (رد محتار ودر المختار) وصح عندي رفعيه اوعلمت هذا وكله حكم فى المختار وزاد في الخزانة او اشهد عليه وحكم في القنية المخلاف را لثبوت والفتوى على ان حكم كان في الانقروغيره أوزكر فى القواعد البلدية رساله المذهب واما الفتوى فأن لاصل فيه ان يكون حكما اذ من صيع القضاء قوله انفدت عليك القضاء (رد المختار) و امور که حقیقت قضا بدون آنها متحقق نمیشود شش اند یکی از ان شش حکم است و ان دو گونه است قولی است و فعلی پس قولی انیست که قاضی بگوید مثلا یکی از متخاصمین که لازم گردانیدم برت و حکم گردم برو هچنین حکم است این قول قاضی پس از گذرانیدن بایدن بگوید مدعا خود را که برخصم ان بر حق سعی علیه را وبخواه از او آن زر را و این قول قاضی که ثابت شده است نزد من این حق کافی و بسنده است برای حکم و همچنین کافی است این قول او که ظاهر شده است نزد من یا صحیح شده است نزد من یا دانستم حقیقت این حق را پس فایده در بیان معنی ادب فایده در بیان معنی لغوی و شرعی قضاء فایده در بیان ارکان شرکا نیه قضا و رکن اول آن حکم است فایده بیان حکم قولی