Page 634

جلد اول ۴۲۵ کتاب ادب القاضی بمال بر مدعی علیه زیرا که دفع پس از حکم قاضی صحیح است مگر صحیح نیست در مسئله تهه چنانچه پس ازین زود می آید ولان اذا قال ليس لك علی شئی قط لان التوفیق اظهر (هدایه) و همچنین قبول است گواهان مدعی علیه بر ادای قرض بعد از اثبات مدعی دین خود را بر او اگر مدعی علیه گفته باشد که ترا در گردن من چیزی نیست بدین زیرا که موافقت میان هر دو قول مدعی علیه ظاهرتر است كذایقبل لوادعى القصاص صلحاخر فانكر المدعى علیه فبرهن المدعى على القصاص ثم برهن المدعى عليه العفوا و على الصلح عنه على مال كذلك دعوالرق بان ادعی عبودیه شخص فانکر فبرهن المدعى ثم برهن العبدان المدعى اعتقه يقبل (درمختار) چنانکه قبول کرده میشود شاهدان مدعی علیه اگر شخصی دعوای قصاص را کرد بردیگری پس مدعی علیه منکر شد پس شاهدان گذرانید مدعی بر قصاص پس از ان مدعی علیه شاهدان گذرانید بر عضو از قصاص یا بر صلح از ان بعوض مالی و همچنین در دعوای غلامی باین طریق که شخصی دعوی کرد غلام بودن شخصی را پس مدعی علیه منکر شد پس مدعی شاهدان گذرانید بر او پس از ان آن غلام شاهدان گذرانید که بدستی مدعی مرا آزاد کرده است قبول کرده میشود شاهدان آن غلام لاتفاق میان ادعای او بكلمة هنا اولا البحر) فرق نیست میان اینکه نفی کلی بکلمه قط شود یا نشود وقيل يكون المدعى عليه لم يصالح لسكوتة عنه والأصل العدم لا اذا انکر مصالحه على شئ ثم برهن على الابنا والابراءاتم مع دعواه كذا في الخلاصة (بحر) و این حکم مقید کرده شده است باینکه مدعی علیه صلح نکرده باشد زیرا که مصنف سکوت نموده از بیان صلح و اصل در چیز نابودن است پس گویا که ذکر کرده شده است نابودن صلح نظر باصل و اما وقتی که منکر شود پس صلح کند بچیزی بعد از ان شاهدان گذراند برساندن حق مدعی یا بابرای او شنیده نمیشود دعوای رسانیدن را برای او همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی بخلاف ما اذا الدعى الابقاء دعوی کرد قصاص یا عضو منکر شد و بعد از گذرانیدن شامها اثبات قصاص مدعی علیه عضو با صلح مینماز و قبول میشوی