Page 417

جلد اول ۴۰۸ کتاب ادب القاضی صحیح و پنهان حکم ست اگر ان کنیز شاهدان گذراند بر عبدالله که بدرستیکه من کنیز عبدالله بودم آزاد کرده بود مرا و قاضی حکم کرد بآزادی او درینصورت محمد رجوع کنید بهائی آن کنیز را بر ابراهیم این حکم قاضی بآزاد کردن مولی آن کنیز را و حکم قاضی بآزاد بودن آن کنیز در اصل برابر است در اینکه تجاوز میکند بتمامی مردم همچنین اگر شده است در کتاب محیط و حکم کردن قاضی بوقف بودن چیزی بعضی علما گفته اند که مانند حکم کردن اوست بآزادی یعنی تجاوز میکند بتمامی مردم و بعضی علما گفته اند که حکم کردن قاضی بوقف بودن چیزی مانند حکم کردن او بآزادی نیست یعنی تجاوز نمیکند بتمامی مردم پس شنیده میشود در آنچیزیکه قاضی بوقف بودن آن حکم کرده دعوای ملک شخص دیگری دعوای وقف شخص دیگر و همین قول برگزیده است در کتاب اشباه گفته است که حکم قاضی تجاوز میکند بتمامی مردم در چهار جادء حکم بآزادی شخصی دوم بنسب سوم بنکاح و چهارم قرابت آزادی او در وقف حکم قاضی [margin:] فایده یکی از ورثه خصم ستاره میشود از غایبن کوتاه میگردد و تجاوز نمیکند بتمامی مردم بنا بر روایت صحیح تر واحد الورثة ينتصب خصما عن الباقين (در مختار) في الميت وعليه لكن اذ كان في العين فلا بد من كونها في يده فلو ادعى عيناني التركة على وارث ليست في يده لم تسمع وفي دعو الدين ينتصب احدهم خصما وان لم يكن في يده شيئ بحر (رد المحتار) و یکی از ورثه مردۀ خصم ستاده میشود از جانب تمامی ورثه آمزده در آنچیزیکه باشد مر آن مرده را بر کسی و بگیر د یا کسی دیگریگر د باشد بر آن مرده لیکن وقتی که دعوی در مال باشد پس چاره نیست از بودن آنمال در دست آن وارث پس اگر کسی دعوی کرد مالی را از ترکه مرده بر ده ریتی که نفعا در دست آن وارث نبود شنیده نمیشود دعوای او و در دعوای دین یکی از ورثه آمرده خصم ستاده میشود از جانب باقی ورثه اگر چه در دست او چیزی از دین نباشد چنانکه در کتاب بحر رائق آورده است وفي البحر من متفرقات القضا انه ينتصب احدهم خصما عن الباقين بشعطان تكون العين كلها في يده وان لا تكون مقسومة وان يصدق الغائب انها ارث عن الميت (رد المحتار)