Page 989

( ٨٥٩ ) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) از وجوه بیت المال بخواجه جان زمین خریده است همه را ضبط نمود و محمد بنوقت قاضی مشکو بزادن قاضی میر بدل خان بدون سند دولتی باشخاص رفیق در ممالک خارجه بود برهداری میروح داشته بملکت از راه سفر حج در راولپندی نزد سردار محمد ایوبخان و کسان قاضی عبدالسلام معاندان دولت شده و از احوال مملکت و سلطنت راست و دروغی بآنها گفته بعد بارادهٔ اینکه رفتنش را در نزد خصمای دولت از کار کنان سلطنت مخفی دارد بهمان مخوم مکهٔ معظمه در ممبئی رفت و ماجرا از عرایض وقایع نگاران راولپندی و ممبئی بگوش راست نیوش حضرت والا رسیده قاضی میربدل خان و پنج نفر ضامنان او را که در محکمهٔ رهداری ضامن شده بودند محبوس فرمود و بعد از مدتی که در زندان روز بسر بردند شهر یار جرم بخش خطاپوش همه را عفو فرموده رها نمود و هم در خلال احوال مذکوره ۱ کتر از ترکان قزلباشیهٔ قندهار را بنابر رفت و آمد در نزد میرزا محمد تقی خان خادم دولت انگلیس که بوقایع نگاری آنجا قیام و اقدام داشت حکمران قندهار گرفتار زندان سیاست کرد و رفته رفته دست باهل حرفت بازاز دراز نموده محمد صادق بزاز (۱) و صفدر زرگر و محبعلی خیاط و مراد علی بقال را مأخوذ داشته محبوس کرد و کار بجائی رسید که مردم قزلباش قندهار میرزا محمد تقی خان مذکور را در کوی و برزن (۲) و بازار که در وقت عبورش بدیدار میپیوست دشنام داده میگفتند که از نام نامعادت فرجام او گرفتار شکنجهٔ عقاب و عذاب میشوند و او از بفحامله ترلا کرمش کرده بخانه نشین و زاویه گزین شد تا که حسام الدینخان کوتوال قندهار در روز غرهٔ ماه رجب عریضه نگار پایهٔ سریر سلطنت شده معروض داشت که سردار عبدالله خان نائب الحکومه آحاد و افراد مردم قزلباشیه را گرفتار زنجیر اتهام ساخته و رشوت گرفته بمحرمها میدهد چنانچه من چهار تن بزاز و زرگر و خیاط و بقال را که بتهمت گرفته بود چون رشوت ندادند بکابل روان نموده هشت تن دیگر را که بهمین نام محبوس کرده بود رها داده است و هنوز حکمی در بابیاب از پیشگاه سر یر سلطنت صادر نگردیده بود که میرزا محمد تقی خان بستوه آمده عرض بردار پایهٔ اریکه امارت شد و حضرت والا از عریضه واغشتهای خود او ازامنی و عقار و سرائی را که در قندهار داشت از وجه دولت خریده او در شالکوت رفت و بجای او سیدی از اهل هند چنانچه بپایهاز جانب کار گذاران دولت انگلیس مأمور اقامت قندهار گشت و رفتن میرزا محمد تقی باعث امن و امان قزلباشیهٔ آن دیار شد و از ینموی نایب پادشاه گل خان در روز سوم ماه رجب داخل هزارهٔ جاغوری شده با اینکه آنمردم بغاوت نکرده طریق خدمت دولت سپرده بودند یکصد و نود و هفت نفر از بزرگان ایشانرا بنام فرستادن کابل شش دوز قید کرده بعد همه را بکمیدان محمد حسن خان مقیم سنگماشه سپرده رسید حاصل نموده امر کرد که ایشانرا بکابل گسیل کند چنانچه او همه را در کابل فرستاده در پای کار چون خدمت کرده تصدیق آنرا بخط بومهر افسران سپاه نظام بدست داشتند حضرت والا همه را از عطای خلعت و رقم تصدیق خدمت دلبجای آورده باز بوطنشان گسیل و رخصت مراجعت داد و نایب پادشاه گل خان پس از تفویض آنان بکمیدان مذکور محرم نام قصیر القامه دین کرم نامی از مردم سکنهٔ موضع خرکتی را که بنوفوت طولو قامت آن بود و از عجایب روزگار می نمود بکابل در پناه علم پناه آورده باعث تماشای خلق شد و حضرت والا در سالی دو صد و چهل روپیه تنخواه برای او معین فرموده و زنیرا از اسیران هزاره بداده سرائی از سراهای ضبطی عنایت کرده پسری از وی بچه (۳) کامل انسان مستوی الخلقه از زوجهٔ مذکوره خدایش عنایت کرده چون بقرار تنخواه جیره از کارخانه طبابخی پادشاهی برای او مرحمت شده بود و هم بزرگان کابل از مرد و زن بمحض تماشا نقد و جنسی بوی عطا می نمود روز معیشت و مرگانش بوسعت میگذشت تا که بعمر افزون از شصت سال بمرد و پسرش بسن رشد رسیده در موطن پدر خویش رفت و هم در خلال وقایعیکه بشرح رفت خان محمد خان خزانه دار شاهی که حضرت والا یش در فوج غلام بپایهٔ افسری رتبدی تومانه داده بود از تکانیدن توپی که در وقت ده بگ یک برسپل مشق کشاده میداد هلاک شد و همدرین هنگام میرزا محمد یوسف خان سرجان میجر درباغ مقیم پادشاه حبه امتحان بارود بکار حضور شهزاده سپهر وساده سردار حبیب الله خان شده و در وقت امتحان آتش از درجه بر جسته در بشقابی که بارود بود افتاده روی او از صدمهٔ آتش بارود بسوخت و آسیبی دیگر از شین وعیب شرح حال قزل باشیهٔ قندهار (۱) جامه فروش (۲) کوی و برزن کوچه و محله دست بردن نایب پادشاه گل خان به گرفتار ساختن بزگان هزاره (۳) بچه با كسر با التشديد نون و جين مروم هلال شدن خان محمد خان (٤) تز قیدن مبدل تز کیدن بمعنی شکافته شدن ۱۲