{"book":"adl0009","page":989,"text":"( ٨٥٩ )\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )\nاز وجوه بیت المال بخواجه جان زمین خریده است همه را ضبط نمود و محمد بنوقت قاضی مشکو بزادن قاضی میر بدل\nخان بدون سند دولتی باشخاص رفیق در ممالک خارجه بود برهداری میروح داشته بملکت از راه سفر حج در راولپندی\nنزد سردار محمد ایوبخان و کسان قاضی عبدالسلام معاندان دولت شده و از احوال مملکت و سلطنت راست و دروغی\nبآنها گفته بعد بارادهٔ اینکه رفتنش را در نزد خصمای دولت از کار کنان سلطنت مخفی دارد بهمان مخوم مکهٔ معظمه\nدر ممبئی رفت و ماجرا از عرایض وقایع نگاران راولپندی و ممبئی بگوش راست نیوش حضرت والا رسیده قاضی\nمیربدل خان و پنج نفر ضامنان او را که در محکمهٔ رهداری ضامن شده بودند محبوس فرمود و بعد از مدتی که در زندان\nروز بسر بردند شهر یار جرم بخش خطاپوش همه را عفو فرموده رها نمود و هم در خلال احوال مذکوره ۱ کتر از\nترکان قزلباشیهٔ قندهار را بنابر رفت و آمد در نزد میرزا محمد تقی خان خادم دولت انگلیس که بوقایع نگاری آنجا\nقیام و اقدام داشت حکمران قندهار گرفتار زندان سیاست کرد و رفته رفته دست باهل حرفت بازاز دراز نموده\nمحمد صادق بزاز (۱) و صفدر زرگر و محبعلی خیاط و مراد علی بقال را مأخوذ داشته محبوس کرد و کار بجائی رسید که\nمردم قزلباش قندهار میرزا محمد تقی خان مذکور را در کوی و برزن (۲) و بازار که در وقت عبورش بدیدار میپیوست\nدشنام داده میگفتند که از نام نامعادت فرجام او گرفتار شکنجهٔ عقاب و عذاب میشوند و او از بفحامله ترلا کرمش\nکرده بخانه نشین و زاویه گزین شد تا که حسام الدینخان کوتوال قندهار در روز غرهٔ ماه رجب عریضه نگار پایهٔ\nسریر سلطنت شده معروض داشت که سردار عبدالله خان نائب الحکومه آحاد و افراد مردم قزلباشیه را گرفتار\nزنجیر اتهام ساخته و رشوت گرفته بمحرمها میدهد چنانچه من چهار تن بزاز و زرگر و خیاط و بقال را که بتهمت\nگرفته بود چون رشوت ندادند بکابل روان نموده هشت تن دیگر را که بهمین نام محبوس کرده بود رها داده است\nو هنوز حکمی در بابیاب از پیشگاه سر یر سلطنت صادر نگردیده بود که میرزا محمد تقی خان بستوه آمده عرض بردار\nپایهٔ اریکه امارت شد و حضرت والا از عریضه واغشتهای خود او ازامنی و عقار و سرائی را که در قندهار داشت\nاز وجه دولت خریده او در شالکوت رفت و بجای او سیدی از اهل هند چنانچه بپایهاز جانب کار گذاران دولت\nانگلیس مأمور اقامت قندهار گشت و رفتن میرزا محمد تقی باعث امن و امان قزلباشیهٔ آن دیار شد و از ینموی نایب\nپادشاه گل خان در روز سوم ماه رجب داخل هزارهٔ جاغوری شده با اینکه آنمردم بغاوت نکرده طریق خدمت\nدولت سپرده بودند یکصد و نود و هفت نفر از بزرگان ایشانرا بنام فرستادن کابل شش دوز قید کرده بعد همه را\nبکمیدان محمد حسن خان مقیم سنگماشه سپرده رسید حاصل نموده امر کرد که ایشانرا بکابل گسیل کند چنانچه او\nهمه را در کابل فرستاده در پای کار چون خدمت کرده تصدیق آنرا بخط بومهر افسران سپاه نظام بدست داشتند\nحضرت والا همه را از عطای خلعت و رقم تصدیق خدمت دلبجای آورده باز بوطنشان گسیل و رخصت مراجعت داد و نایب پادشاه\nگل خان پس از تفویض آنان بکمیدان مذکور محرم نام قصیر القامه دین کرم نامی از مردم سکنهٔ موضع خرکتی\nرا که بنوفوت طولو قامت آن بود و از عجایب روزگار می نمود بکابل در پناه علم پناه آورده باعث تماشای خلق شد و حضرت\nوالا در سالی دو صد و چهل روپیه تنخواه برای او معین فرموده و زنیرا از اسیران هزاره بداده سرائی از سراهای\nضبطی عنایت کرده پسری از وی بچه (۳) کامل انسان مستوی الخلقه از زوجهٔ مذکوره خدایش عنایت کرده چون\nبقرار تنخواه جیره از کارخانه طبابخی پادشاهی برای او مرحمت شده بود و هم بزرگان کابل از مرد و زن بمحض تماشا\nنقد و جنسی بوی عطا می نمود روز معیشت و مرگانش بوسعت میگذشت تا که بعمر افزون از شصت سال بمرد\nو پسرش بسن رشد رسیده در موطن پدر خویش رفت و هم در خلال وقایعیکه بشرح رفت خان محمد خان خزانه\nدار شاهی که حضرت والا یش در فوج غلام بپایهٔ افسری رتبدی تومانه داده بود از تکانیدن توپی که در وقت ده\nبگ یک برسپل مشق کشاده میداد هلاک شد و همدرین هنگام میرزا محمد یوسف خان سرجان میجر درباغ مقیم\nپادشاه حبه امتحان بارود بکار حضور شهزاده سپهر وساده سردار حبیب الله خان شده و در وقت امتحان آتش از\nدرجه بر جسته در بشقابی که بارود بود افتاده روی او از صدمهٔ آتش بارود بسوخت و آسیبی دیگر از شین وعیب\n\nشرح حال\nقزل باشیهٔ\nقندهار\n(۱)\nجامه فروش\n(۲)\nکوی و برزن\nکوچه و محله\nدست بردن\nنایب پادشاه\nگل خان به\nگرفتار\nساختن بزگان\nهزاره\n(۳)\nبچه\nبا كسر با\nالتشديد نون\nو جين مروم\nهلال شدن\nخان محمد\nخان\n(٤)\nتز قیدن\nمبدل\nتز کیدن\nبمعنی شکافته\nشدن ۱۲","chars":3942,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00989.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/989","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/989","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}