Page 808

( ۷۷۸ ) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ ) مخالفت ورزیدن دولت انگلیس وهم درین زمان دولت انگلیس قبل ازانکه تعیین حدود فاصله بشود جسورانه از راه مخالفت جانب سرحد لشکر فرستاده مواضع کل کیچه (۱) واقع کنار آب گومل را تا فاصله دوازده کروهی کرد آب ناصری وسره طودی و کوهی ساك وسليمانخيل متصرف شدند و حضرت والا رساله مشتمل باندرز و نصیحت بلفظ افغانی و فارسی طبع و باصه فرموده بمر دم سکنه کوهستان سرحد و سردار کل محمد خان فرستاد که بآن مردم برساند تا خوانده (۱) در اصل کو هچه است روی از نفاق برتافته ره گرای منزل اتفاق شده بوعده و وعید و مژده و نوید کار گذاران دولت انگلیس فریفته و شیفته نشوند وهم در اثنای سوانح مذکوره حیدر نامی از مردم سکنه علاقه کر میا برا در انش برهنمونی پاینده خان و غفار خان نامان قوم جاجی داخل مردم آکا کوئل پتان تعلقۀ چمکنی گردیده فتنه آغاز کرد و ببردن و رسانیدن فتنه و شرارت حیدر نام توری رویداد آن مردم را برای مردم توری و فساد روی کار آوردن اقدام نموده مفاسد عظیمه روی روز آورد و چندی از مردم منگل را بر مکاید وحیل او علم حاصل گردیده بقتلش رسانیده برادرانش را نیز بکشتند و پس از قتل ایشان بنا بر آتش فتنه که بسعی او افروخته گشته بود مردم جاجی جمعت کرده قلعه پیوار توربان را تاخته و چهار تن از یکدیگر را بخاك هلاك انداخته يك تن را زخم دار ساختند و بعد از زد و خورد هم کدام بمقام خویشتن بازگشتند و حضرت والا را از عرایض وقایع نگاران از محدو د و ماجرای مذکوره اطلاع دست داده محمد حیدر خان حاکم چمکنی را فرمان کرد که بآب تدبیر آتش فتنه را خاموش کرده ملوم و مظلوم را نيك معلوم نموده معروض پایۀ سریر سلطنت بدارد تا مراسم باز پرس و سیاست بتقديم رسد و او بر وفق امر اقدس رفع غايله فساد کرده در پیان کار بمذاکره دولتی دفع نزاع شد و همدرین ایام محمد حیدر خان هسائی که از در گاه مأمور اقامت خوست حرکت کردن محمد حیدر خان هساتی از خوست بجانب هزان جات بود بفرمانی که شرف اصدار یافت باسواران کداى هسائی واوزبکیه و منگباشیها نیکه افسر سواران اوز بکیه بودند و مجموع همه هزار سوار می شد نماز خوست را مقرئین بر گرفته از انجا همرکاب جنرال میر عطا خان و سپاه نظام و توپخانه رهسپار هزار جات شده بالشکریکه قبل ازین روی بدانسیوی نهاده بودند بپیوستند و از جانب دیگر سردار شیر بندخان که به تنبیه و تهدید سر کشان مردم جدران مواظب بود بفرمانیکه کا بنامش شرف اصدار یافت خواست که جهت اقامت افواج قاهره قلعه متینی در میان اراضی و جبال مردم جدران بموضعی که قریب و متصل بوطن مردم وزیری باشد بنیاد نهاده آباد نماید تا آن مردم شرير دیگر تمرد نورزیده و بیقاوۀ نگرلایند پس بعد از رفع مرض شرح انتظامات سردار شیریند خان و با از اردوی مقیم جدران از موضع شمل که اقامت داشت ماشیوب فرستاده بمحمد حسن خان کندان و نجم الدین خان اجمدن پیام داد که لشکر را از موضع میزائی کوچ داده بستیغی که در محل دو مانده مقام دارد ملحق شوند و هم صدتن از پیادگان ساخلوی تحت رایت صد باشی احمد خان را باصدتن از سواران ملکی و بعضی از مردم ایل والوس زرمتی در موضع لیکه تتره و دره سور کاژ کاشته مامور اقامت قلعه ملك عبدل وملک میر کرده صدتن دیگر از مردم الومی را بمحافظت بندر خونی خیل کتبیل نمود و هم نامه بمحمد اسلم خان فرستاده پیام داد که لشکر ملکی مردم زرمت را در موضع وزری مامور اقامت کند که تا اختتام کار اشرار جدران در آنجا باشند و پس از استحکام مواضع مذکوره از آثار قدیمه که در جبل سور کاژ مشاهده کرده بود بذریعه عریضه بحضرت والا آگهی (۲) کوره بوزان شوره یعنی آتشدان اهنگران وزرگران و امثال انها داد که آثار عمارات زمان باستان از قبیل سوراخهای درو دیوار و کورههای (۲) حدادی وسنگ ریزهای مس وسرب وتوتيا وطلا ونقره در کوه مذکور یافته میشود که همه دلالت بر بودن معادن بعضی از فلزات در آن نواحی و جبال دارند اگر شخصی معدن شناسی از دارالسلطنه مأمور شود البته معادن بسیاری ظاهر گردیده روی روز خواهد آمد و حضرت والا که از مردم افغانستان در باب معرفت صنایع مایوس بود در جواب این عریضه او نگار فرمود که کان شناس در کابل و غیره ولایات نیست مگر بعد ازین بعضی زنان حامله اگر باز نهد و طفل او تعلیم یافته کان شناس شود بعید از تائید خدای مجید نخواهد بود و ازینجا است که اعلیحضرت شهریار معارف نثار ما سراج الملة والدين بحكم آنكه اگر پدر نتواند پسر تمام کند مدارس متفرقه علوم جدیده را در دارالسلطنه جاری فرموده تاهمان مقصد پدر بزرگوار تاجدار شان حاصل گرده و از اولاد وطن مهندس كانشناس