Page 795

(٧٦٥) (جلد سوم) و شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) (سراج التواریخ) دارالسلطنه شرف صدور یابد در محل اجرا آورده فروختن املاک شرطی را علاقه را بحکم حاکم آن دانسته دیگری متصدی این امر نشود ( قاعده نوزدهم ) شخصیکه از راه خیرخواهی دولت یا طمعواری امو در مات و یا طمع مزد و اجرت نزد حاکم حاضر آمده اظهار نماید که اموال مردم فراری و غائبان دولت در نزد فلان شخص میباشد لازمست که خود آنشخص مدعی شده بشهادت در حضور قاضی ثبوت اموال اظهار کردهٔ خود را برذمه او نماید و یاموجب دستخط و مهر مدعی علیه معاملهٔ مذکوره را ثابت کند بعد ازان حاکم را اجازت است که بموجب سجل قاضی و مهر معتبرین آنشخص را محبوس نموده مطالبهٔ مال را ازوی بکند ( قاعدهٔ بیستم ) کسیکه در نزد حاکم حاضر آمده در خصوص کسی اظهار کند که با مردم فراری معرفت و مکاتبت دارد و غائبان دولت را اعانت میرساند حاکم را نمی شاید که بمحض گفتن آنشخص را محبوس نماید بلکه اولاً از شخص مظهر دلیل معقول طلبیده ثانیاً از هر طرف جستجو کرده چون سند و ثبوتی بر او بیابد در حضور قاضی و معتبرین گناه را براو ثابت نموده بعد بآنچه لایق باشد و از حضور انور دربارهٔ او امر شود عقوبتش نماید ( قاعدهٔ بیست و یکم ) اشخاصیکه بعداوت و دشمنی بر شخص بری الذمه در خصوص اموال فراری و یا دوستی و یا کاغذ روی با غائبان دولت تهمت کنند و بموجب احکام شرع شریف ثبوت نتواند و مهر و دستخط متهم را حاضر نکنند و بر حاکم مکشوف گردد که این شخص محض از عداوت در میان پادشاه و رعیت افساد و تفریق میانداخته و این معامله را برای اعتبار خود مشتہر میساخته پس بر حاکم لازمست که اینطور اشخاص را مقید نموده باشرح احوالش رو به دارالسلطنه کند که بمقتضای رای صواب نمای پادشاه جزای عمل او در کنارش نهاده شود و مردم بیباک شر و فتنه او ایمن گردیده در زیر سایهٔ حمایت سلطنت بفراغت زیست نموده روز زندگی بسر برند (قاعدهٔ بیست و دوم) چون منظور نظر خورشید اثر اعلیحضرت ظل اللهی در رفاهیت مردم سکنهٔ مملکت و سهولت حساب دفتری و تہذیب امور تجارتی بر آنست که وزن و پیمانهٔ اطراف و دارالسلطنه مساوی و بيك نسق بوده با هم مخالف نباشد بنابراین هر يك از حکام اطراف و ولایات لازمست که در معمورات متعلقهٔ خویش این امر را اشتهار نموده انتشار دهند و از مردم التزام بگیرند که بغیر از من کابل بدیگر من خرید و فروش اشیای وزنی را نکنند و لازمست که حاکم هر علاقه در هر قریه بکمن آهنین بمهر دولتی بمواجهٔ قاضی ساخته بمردم آنجا بدهد و نیز از مقدار موازنهٔ همان من پیمانه هم چیز را ساخته معین کند تا مطابق همان من و پیمانه دیگر مردم منها و پیمانها ساخته اختلاف اوزان ازمیان رعایا برداشته شده در امور اشیای وزنیهٔ تجارت خسارت واقع نگردد ( قاعدهٔ بیست وسوم ) اصلاح من کابل و تعیین آن که از حضور معین شده است بر این اهدا و تفهیم حکام کمیت و مقدار آنرا مطابق و معادل روپیهٔ کابل معین میدارد تاهريك از حکام در میان مردم علاقهٔ خود سنك را مطابق آن ساخته رعيت را نيك بفهماند كه يكسير کابل شصت و چهار خوردست مساوی میآید باهفتصد و شصت و هشت روپیهٔ کابل و نصف آن که سیرو دوخورد است مطابق میآید با سه صد و هشتاد و چهار روپیهٔ موصوفه و ربع یعنی یکچارک (۱) آن شانزده خورد است معادل است بایکصدو نودو دو روپیهٔ مزبوره ویکپاو آن که چهار خورد است برابر میآید با چهل و هشت روپیهٔ مذکوره ويك خورد آن كه بیست و چهار مثقالست مطابق (۱) چارك میآید با دوازده روپیهٔ کابلی ( قاعدهٔ بیست و چهارم ) هر گاه شخصی از رعایای اطراف بعد از انتشار اشتهار و دادن مخفف چار التزام محاکمان از راه راست مخالفت ورزیده بسنگهای مخالف داد و ستد نماید بر حاکم لازمست که بعد از ثبوت یکصد یك است روپیه بطريق مصادره(۲) جهت خزانهٔ مسلمانان از وی بگیرد ( قاعدهٔ بیست و پنجم ) شخصی را که ملازمان دولتی یا مردمان رعیتی در حالت نقب زدن و یا بر دیوار عمارت فرازشدن و یا در دست آلات دزدی داشتن شب هنگام دست (۲) مصادره گیر کنند چون در شریعت براو چیزی مقرر نیست هر امریکه از حضور دربارهٔ او شرف صدور یابد معمول دارند وجہیکه بستہ گرفته شود و سیاست اینقاعده را اعلیحضرت سراج الملة والدین که بانی این کتاب است بعد از جلوس میمنت مأنوسش بر اریکهٔ سلطنت بدستخط خاص معین فرموده نگار داد که سی روپیه کابلی جریمه از او گرفته و یکماه محبوس کرده بعد ضامن داده رها شود ( قاعدهٔ بیست و ششم ) شخصی را که صاحب خانه شب هنگام در اندرون خانه و سرای