Page 524

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) آنمردم هريك قرآني بسر گرفته از راه انابت پیش آمده و قرآن را شفیع ساخته طالب امان وعفو گناهان خود شدند و او همروا تسلی و دلجوئی داده بایشان وارد غاری آباد گشت و در انجا قرآن ها را که نزداو آورده بودند پیرهن و غلاف ساخته و بزرگان را خلعت در بر کرده از انجا روی بسوی اریت نهاد و در مضرب توپ از انوائیکه جنرال میرعطا خان بيك فوج پیاده از راه امداد نزدش فرستاده بود و عبدالکریم خان کرنیل فوج مذکور غراء کشل بر شده بچند (۱) ترعیب ضرب توپ برای ترعیب(۱) مردم سکنه آن جبال کشاد داده بمدداخل موضع یاده شده چون مردمش فرار کرده بودند سپاهیان بمعنی مهمله نظام در یادۀ آتش زده بسوختند وروی بسوی هشتاد خانه وار دیگر که مقرب فرودگاه لشکر مسکن وماوی داشتند ترسانیدن نهاده یکتن مرد و نه فرد گاو بدست آوردند گاوان را ذبح کرده گوشت آنها را قسمت نمودند و همچنین تمامت آبادانی آنمردم را تااریت از صدمۀ آتش خراب ویباب ساخته چون هملشکر بقریۀ اریت رسیدند پیام جنرال میرعطا خان بميرزا احمد علی خان رسید که مردم اریت از راه اطاعت نزد خادم دولت حاضر آمده اند لشکریرا که همراه دارد از قتل و تاراج باز دارد و او بر طبق پیام جنرال میر عطا خان دلیران سپاه را از تاخت و تاز باز داشته و مواضع مستعده را بمردان کار استوار ساخته گوش بآواز جنرال میر عطا خان وسپاه ما تحتش اشت تا که او نظم و نسق بروی کار آورد همچنان پای تردد بدامن توقف پیچیده بعد بامر جنرال موصوف داخل غیاس شده تحصیل مالیات مردم جدید الاطاعت پرداخت و سر گرم انتظام مهام آنحدود بود که مردم قوم صافی و سکنه دهوكل وباويل از راه سرقت خلاع عهدی قاضیان و مفتیان آن ولایت را که مصحوب سواران نظام کوتوالی (۲) عریض از دار السلطنه کابل ارسال شده بودند از عرض(۲) راه غارت کرده یکتن از سواران کوتوالی را بکشتند ومقداری بضم عين از جو را که جهت علوفه اردو می بردند نیز تاراج کردند وازین حادثه لشکر پادشاهی که دران نواحی بود آگاه بمعنی کناره گشته از قفای دزدان راه بر گرفته در کوه غیاس با ایشان دو چار گردیده آتش جنك شعله ور گشت و بسیار تن و جانب از غنیم بقتل رسیده نه تن از اعداد سپاه پادشاهی را حالت تباهی رخ داده بیست و نه تن زخدار شد و در پایان کار چیزی نتوانسته در لشکر گاه باز گشتند و چون اینواقعه از عریضۀ جنرال میرعطا خان گوش خراش حضرت والا شد حکم اشرف بناواو اصدار یافت که باوجود مشاهدۀ حال همسایه کان ایشان که ضائع وتباء گشت عبرت حاصل نکردند ضرور افتاد که پس از انتظام امور مردم اریت وغیاس ومزار واودلام ومزی آباد بکفر بخط فرمان نهاده اند از راه چوکیده بدانوسو نهاده آنمردم را گوشمالی بسزا دهد چنانچه او ومیرزا احمدعلیخان بتمجیل هرچه تامت نظم و نسق در کار های مواضع مذکوره نهاده وسید غلام پادشاه را مأمور حکومت آنها کرده آهنگ تنبیه وتهدید آن مردم نمودند و چون موضع اودلام را مضرب خیام عساکر فیروزی فرجام ساختند مردم ایلجاری خوگیانی که هزار و دویست و بیست و شش تن بودند سه صد و بیست وشش تن بازمانده نهصد تن جانب مساکن خود رفتند و همچنین مردم کامه وقوم جبار خیل وغیره که هزار و نصد تن بودند همه خود سرانه راه اوطان خویش برداشته تنبیه و سرزنش آن مردم معطل ماند چنانچه بهايد انشاء الله تعالی و مردمیکه گریخته بودند خدمت ایشان به در رفته مورد دیگر سیاست نگشته باز خواستی از ایشان نشده عفو گردیدند ذکر حرکت ذکر حرکت کردن کمشنرین دولتین روس وانكليس ) کردن متعینین حدود ( و قاضی سعد الدینخان وحکمران هرات از اقامتگاه خودها ) ( وبکار تعين حدود پرداختن ایشان ) و از انسوی بقراریکه وعدۀ ذکر آن از پیش داده شده است جوابهای عرائض قاضی سعد الدینخان و کمشنر دولت روس وانكليس از طرف صاحبان دول سه گانه در باب منازعه که اتفاق افتاده و چنانچه مرقوم گشته آمد هريك رجوع آنرا بدولت خویش داده بود بایشان رسید کمشنرروس در روز سه شنبه هشتم ماه رجب سال ۱۳۰۳ هزار و سه صد و سه هجری از موضعیکه اقامت داشت حرکت کرده احمال واثقال کشیشانش را بذریعۀ کشتی از آب مرغاب عبره (۳) داده در موضع ماروچق فرود شد و روز جمعه یازدهم ماه مذکور گوله برج نام رومی نیز از آب مزبور (۳) عبره گذشته وارد قراول خانه شد و کار گذاران افغانی اعزاز واحترامی که در مراسم ضیافت وعلاقات بتقديم رسانیده بمعنى عبور