Page 484

(٤٥٦) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) كابران بودند خود را از معرکه پیکار وكنار كشيده تماشا ایستادند و در وقت حرکت چنان دريون از افراد اردوی ایشان از شدت باران وبرودت هوا هلاك شدند و همچنین سه تن از شکست یافتگان افغان جان سپردند خلاصه دولت روس علاوه پنجده و آق تپه و چمن بید و چشمة سليم وغيره را بغلبه و تقصب متصرف گردیده روی تسخیر جانب آق رباط وبقعة ذوالفقار آورند و محمدامیر خان افغان سر حد دار دهنه ذوالفقار مبالغ امده آماده جنگ گشت و از حدوث اینو اقعه حکمران هرات با جنرال لمسدن انگلیس بسخن درامده صلاح کار جست و او پاسخ آورده اظهار کرد که میباید سرحدداران افغانیه دهنه ذوالفقار و آق رباط را گذاشته در حدود و مواضع نهال شاق و كاريز الياس وقره تپه و حوض خان بید و قزل بلاق اقامت گزینند و در بحال بعضی از مواضعیرا که روسیان متصرف شده بودند چون گفتگو در باب آنها نداشند فروهشته سر حدداران افغانی بحفاظت آنها پرداختند و از جمله نزديك سرحدیه بانك توى خان که با فراش در مرغاب بود بروز محاربه مذکوره عیال خویش را بجا گذاشته. از راه فرار وارد هرات شد لپاس از غایله این حادثه فوج پیاده سواری و فوج شیردری از قندهار بعزم حزم و احتیاط مأمور هرات شدند و در خلال این احوال حکمران خراسان نیز بقصد تصرف وتعمير وحفر قنات موضع هشتادان را پیشنهاد خاطر ساخته دست بکار کاریز آنجا کشاد و سرحد داران افغان مانع گشته حکمران هرات بآصف الدوله والی خراسان نامه فرستاده پیامداد که دست تمك از آنجا باز دارد و او که کار گذاران دولت افغانرا با دولت روس در جنگ مشاهده کرده بود بدلایل چند بر مملوکیت آنجا بدولت ایران در جواب حکمران هرات نگارداد و اعلیحضرت والا جنرال اسدن را بدرجه منشور آگاهی داده امر کرد که دولت ایرانرا از کار و تصرف آنجا بازدارد و او کرنيل استيوانت را مامور کرده او با کار گذاران دولت ایران مذاکره نموده قضیه متنازعه را معطل بوقت فیصله تعیین حدود دولتین افغانستان وروس گذاشت و خود مراجعت کرده بکمیشن انگلیس ملحق گشت و مردم او یماق که در حین اشتعال نائره قتال مرغاب را فروهشته کوچیده بودند شکست یافتگان لشکر اسلام که در آنجا رسیده شرح مذاکرات آهنگ توقف ورزیدن داشتند از خالی بودن آنجاوی سامانی خودها اقامت نودرنك شوالدنه وارد هرات شدند سرکار والا با ویسرا واعلیحضرت والادر روز چهاردهم ماه مذکور که روز دوم شکست اسلامیان از محاربه روسیان بود با بزرگان و خدامیکه همراه داشت بسواری ریل وارد راول پندی شد. شرح مذاکرانیکه اعلیحضرت والا ) در مجلس اول با جناب ويسرا صاحب لارد دفرن نمود در روز پنجشنبه پانزدهم ماه جمادى الثانی سال ۱۳۰۲ هزار و سیصد و دوی هجری و يسرای کشور هند که از کلکته بعزم ملاقات اعلیحضرت والا والفقار رشته اتحاد وولا در راولپندی آمده بود مجلس بزم و محفل مترقی اراسته حضرت والا را دعوت کرد و پس از ادای مراسم دوستانه با ممانت نوابان و راجگان هند ونجاب و بزرگان افغان هر یک را با جای بر کرسیهای شاهانه جای کردید چون محفل آرایش گشت و سامان سخن پیراسته گردید اعلیحضرت والا و پسر را خطاب کرده فرمود کهم جود شمارا بعینه وجود جناب علیا حضرت ملکه معظمه و جناب مستر کلید استون وزیر اعظم انگلستان میدانم و تشکر میگذارم و شا کر اثرم که آنچه را در غیاب صك پيش اظهار کرده و گفته بودم تا کنون باور نشده بود حال بظهور کرد و من بحمدالله کاری نکرده ام که امروز از خجالت آن با دولت شما سخن گفته نتوانم و کسیکه اینگونی زیست بلا انفعال کند البته شكر بر او واجب است و پسر در جواب والا زبان کشوده گفت بسیار خرسند شدم که درین مجلس و ابتدای سخن دو قطره کامه نهار اینام را درین صاحب شنیدم و بکیقطعه آن که مشتمل بدر کی احوال میرزا صادق نام مخبر روسی است در وقتی که بروم بودم بلدم وزیاد مطالعه کردم خطوط شما بسیار صاف وصریح در نظر من جلوه کرده واقتدار شما را در سخن خوب دانسته و تصدیق نمودم او اعلیحضرت والا زمان پاسخ کشوده فرمود من آنچه را که شما امروز دران سخن میرانید پیشتر دیده و یافته و از روی دانسگی با منای دولت شما آگهی داده ام که ذمه من از کر و نا کامی کارها بری خواهد بود و پسر گفت شما خود را بخوبی با احوال افغانستان واقف کرده اید حضرت والا فرمود بلی از احوال عموم افغانستان