Page 479

(٤٥١) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) افغانستان را چهار سالست که بار بار بدولت بهیهٔ انگلیس اظهار کرده همین روز را که اکنون پیش آمده یاد داده و نشان بنشان چاره و علاج را ظاهر ساخته ام تا جهت دفع و ابری حمهٔ دشمن بیرونی را بپذیرند و من سکوت کردم امروز هر چه پیش آید و از جهد و کوشش من حاصل شود مضایقه نخواهد شد اما از نقصان و قصوریکه در امور واقع گردد در نزد نزدیك و دور تمام عالم بآن جهت که از دولت انگلیس در دست دارم شرمنده نخواهم بود دوم که گفته اند در معا بر دولت روس قلاع محکم بنیاد شود راست گفته اما ساختن قلعه شرط دارد اگر امر تحدید و تعیین حدود صورت ارتباط گیرد و دولت روس در بتوقف محدود خود راضی و قانع شده خیال دست اندازی و یا درازی را بخاك افغانستان از سر خود دور سازد میشود که توجه بکار محکم ساختن و بنای قلاع در سر حدات چنا نچه و اینقلعه بخلص خاك هرات نیست بلکه بخط مستقیم کنار رود جیحون چند جا مناسب قلعه ساختن و بمحكمه پرداختن است چنانچه دو سال قبل ازین در هنگام توقف جلال آباد شرح اینمقصد را مفصلاً بویسرای هند اظهار داشته ایم و اگر در کار حد بخشی مناقضت روی دهد فرصت ساختن قلاع بدست نخواهد آمد و همانقدر خواهد شد که دست و پا زده بدر خانه و اب دروازه خود بامدهی مقابله و مدافعه کشیم تا هر چه خدا بخواهد بظهور خواهد آمد سوم در باب ذکر قسطنطنیه رای من آنست که اگر دولت انگلیس را ضعیف نبیند بکار روم نمی پردازد و عقل باور نمیکند که اگر دولت انگلیس را شوکت و اقتدار حاصل باشد دولت روس بروم حمله کند بل هر چه سعی دارد در تصرف کردن حدود افغانستان و فتور انداختن هندوستان بکار میفرماید خیال خودر ادور نفرستند زیرا که اراده و عزم امپراطور روس از خاك افغانستان و زمین هند بدیگر جانب نمیرود لهذا امنای دولت انگلیس هر چاره و علاج که دارند در کار حدود افغانستان صرف کنند که اگر اینحدود محکم شد قسطنطنیه (۱) را سد سکندر و حصن آهنین خواهد بود چهارم که گفته اند روس یکی رضا خواهند شد که سرآب مر غاب که بالا دست روس است بدست افغان باشد خوب گفته ما هم میدانیم که آب زور رو ببالا میرود و امروز سرخس بتصرف ما نمی آید لیکن از سرخس اینطرف را آنها متصرف نشوند و بهمان زمین سرخس قانع باشند و پل خاتون را حد وسط مقرر کنند که آنطرف پل تعلق بآنها و اینطرف تعلق بافغان باشد تا قراول افغان بدینطرف پل حد خود را حافظ و نگهبان وقرا و خانهٔ روس در آنطرف حد خود را حارس و پاسبان بوده که نه از آنها خللی باینطرف و نه از ما زللی بآنطرف برسد و اگر چنانچه پل خاتون حجاب بین نشود و روس اینطرف را حداً و آنطرف را حد خود قرار ندهد از پل مذکور همیشه خلل و فتور در تجدد خواهد رسید و دور نیست که اسباب زدو خورد در بین واقع شود زنهار ! سر پل خاتون را سهل نگیرند که در صورت تساهل کار سخت خواهد شد پنجم در باب برج قلیج خان واقعهٔ حدود هرات راضی نمیشویم که سوار محافظ ایرانی باسم حفاظت متصرف باشد از خود حارس و پاسبان بگماشته نمیخواهیم که این نام بر سرحد ما گذاشته شود که فلان موضع و حد افغان را دولت ایران محافظ و نگهدارنده است و در باب ز كوه مجدد آنچه گرفته شده شده و آنچه نگرفتند بآید ترك وموقوف نشود که مرده آنجا خواهد گفت که روس را در بتوقف مقابل دیده دست از تحصیل عشر وز كوه کشیدند و نائب الحكومة هرات که در آنجاست سر كرد كان ورز كان آنجا را نخواه و مواجب و علمار او طبقهٔ مناسب از همان عشر وزکوه خود ایشان مشخص کنند زیرا که گرفتن و تقسیم کردن خوشنما تر است از نگرفتن و دست از تحصیل باز داشتن فقط وقاضی سعدالدینخان را نیز اگهی داد که این منشور مشتمل اجوبهٔ مذکور را بجنرال لمسدن و کرنيل رجوی نشان داده نیك بفهماند که دولت روس پل خاتون را که از سرخس کهنه دوازده فرسنگ دور و اینطرف هری رود واقع است و سرخس کهنه را قبل ازین گفتگو تصرف شده پل مذکور را از مضافات آن میشمارند و سرخس ناصریه بذانسوی رود هرات بفاصلهٔ نیم فرسنگ از سرخس کهنه واقع و بدست دولت ایرانست چرا دولت روس تصرف نشد و پل خاتون با آنکه دوازده فرسنگ از سرخس مذکور دور است چه گونه ادعای تصرف آنرا دارند و قبل از پرتو وصول افکندن این جواب های معقول قاضی سعد الدین خان با کمیشن دولت بهیهٔ انگلیس وارد علاقه ماروچاق شده با بزرگان کمیشن تماشای قلعهٔ جدیدهٔ آنجا گاه که احداث و ساختن آنرا چاشم بيك (۱) چون در اصل نامه نقل شده لهذا قسطنطین قسطنطنیه نوشته نشد