Page 103

(٩٦) (جزء اول) (ذكر عهد اعلیحضرت شاه محمود) (سراج التواریخ) (١) بروزن داتی بمعنی نادر باشد که از ندرت است که پهمتا وبی مثل و یکتا بیشها باشد و نام نقاشی بوده مشهور در زمان اردشیر برهان قاطع (٢) بضاد معجمه تیز کردن و بر انگیزانیدن (٣) استشفاع طلب شفاعت کردن ناکار به تیغ وسنان نکشد در الازمین ایرانرا پامال دلیران افغان بداند و شهزاده فرستاده وزیر را رخصت معاودت داده پیام فرستاد که اگر اینی خواهی چندین قرائی و هزاره را که از دولت ایران رویتافته جانب شما شتافته اند با دست بسته روانه دار ورنه ساخته جنگ باش و از رسیدن این پیام کار از مکاتبه بمقابله کشید چنانچه وزیر فتح خان صفوف صنوف سپاه خویش را بیار است و سردار شیردلخان برادر خود را با سواره و پیاده سیستانی و دلیران فیروز کوهی و جمشیدی بمیمنه قرار داد و کهندل خان برادر دیگرش را با لشکر هراتی و تایمنی و درزی بمیسره کاشت و بنیاد خان هزاره را با سوارانش در جناح میسره جای ایستادن فرمود و محمد خان قرائی را با مردمش و مردم اسفزاری در پیش روی میمنه بداشت و خود با خیل افغانان قندهار و ابراهیم خان هزاره و توپخانه بقلبگاه جای گزید و از دیگر جانب شهزاده حسنعلی میرزای شجاع السلطنه میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله وفضل خان قوانلوی قاجار را با سواران خواجه وند و عبدالملکی مقرر میمنه فرمود و پیاده استرا بادی را با يك ضرب توپ مقدم میمنه گماشت و حسین قلیخان بیات نشاپوری را با پیادگان خراسانی بجناح میمنه تعیین کرد و ذو الفقار خان حاکم سمنانرا با افواج پیاده سمنانی و سواره قراچور لو جانب میسره بداشت و مطلب خان حاکم دامغان وعلی اصغر خان انجم بسطام و پیاده گان دامغانی را پیش روی میسره مقرر کرد و خود با سوران مانی(١) و غلامان رکابی بقلبگاه اقامه نمود آنگاه نائره حرب شعله ور گشته جانبین بهم در آویختند در این میان سردار شیردلخان با جمعی از دلیران افغان اسپ جلادت در انگیخته خونها بریخت و خود را بشجاع السلطنه که در قلبگاه سپاه جای داشت رسانیده سوارانیکه بدور شهزاده بوده اند از حریمگاه روی برتافتند و شجاع السلطنه بواسطه که سردار ذوالفقار خان پایداری کرده در آن گیر و دار استوار ایستاده پای پس نکشید تا که سواران سردار شیردلخان بلكت آسا داخل پیادگان او شده سلطان محمد خان کا کری بشهزاده رسیده تیغ حواله تارکش نمود و شهزاده سر دزدیده دم شمشیر بدهن اسپش رسید و یکی از خدمه اش نیز دستی نموده کار سلطان محمد خانرا تمام ساخته روی بخاکش انداخت و خود سردار شیر دلخان بتوپ ایرانیان رسیده از زبان تیغ نشان نيك نامی بدهن توپ گذاشت و چهار زخم بشکاروکی خورده شجاع السلطنه نیز کمال استقامت بپای برده پنج نفر را از ضرب شمشیر هلاك ساخت وبقية لشکر ایران از مشاهده جانهای دلیرانه و دست بردهای مردانه سپاه وزیر فتح خان پشت بجنك داده هزیمت یافت و از همگنان ذوالفقار خان راه فرار جانب کنار رود هرات اختیار کرد و در چنین وقت از قضای مبرم الهی گلوله تفنك برلب ودهان وزیر فتح خان رسیده مجروحش ساخت و بزرگان افغانرا نیز از صدور اینحادثه مرغ دل از صندوق تن و روح از بدن رمیده با وجود فتح طریق هزیمت پیش گرفتند و از اعیان اردوی شهزاده میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله شتاب زده روی فرار جانب کهسان آورده دست گیر بنیاد خان هزاره که عنان از کار زار کشیده در آنجا قرار گرفته بود شد و شهزاده شب را در کافر قلعه بسر برد و محمد خان قرائی که با بنیاد خان همدل بود او را ترغیب وتحریش(٢) بسیار نمود که میرزا عبدالوهاب خانرا در هرات بفرستد اما اواز عاقبت کار اندیشیده بواسطه اسیر مذکور رو بدل بسوی شهزاده حسنعلی میرزا آورده باستشفاع(٣) وی از تقصیراتیکه نسبت بدولت ایران کرده بود عفو گذشت و حکومت غوریان و باخرز و کهسان یافت و بنیاد خان بازای این صلاطفت میرزا عبدالوهابخانرا با دیگر اسیرانیکه در دستش بودند رها داد و توسط رها دادن او خود را خادم دولت ایران ظاهر داشته همه آنانرا که با وزیر فتح خان همداستان شده بودند چون محمد خان قرائی وقلیج خان تیموری ونذير محمد خان برادر بنیاد خان هزاره و يلكةتوش خان برادر سعید محمد خان جمشیدی وغیره بگواهی وتصديق میرزای مذکور نزد شاهزاده برده اعزاز واکرام یافتند و او علاوه بر الطاف خویش رجوع باقی اسر ایشان را موقوف ومعطل بحضور شاه ایران داشت و محمد رحیم خان حکمران خوارزم که از راه یاری و مدد کاری وزیر فتح خان بآمل خمس اسپ معاونت تاخته آن محال را متصرف شده بود از ورود اعلیحضرت فتحعلی شاه در مشهد خبر گشته جانب خوارزم مراجعت کردوهم وزیر فتح خان از هن خسته وارد هرات شده دوباره بترتيب سامان سفر وفراهم کردن لشکر پرداخت که بوجه اتم واكمل راه تسخیر ایران بر گرفته آن مملکت را بتصرف آردولی از کج بازی ونيرنك فلك حقه ساز کارش بدگر گون شد .