Page 1297

شماره (سوم) سال دوم مجله کابل (٥٤) خوب اگر ما ازین نقاط نظر سعی نموده حكم سقراط را واضح نمائیم چه مییابیم ؟ آیا سقراط حکمت هم داشته ؟ بعضی منکر اند و میخواهند سقراط را محض يك شخص بیدار کننده اخلاقی و دینی بگویند . نظریه فوق را دوچیز تائید میکند ، اولا سقراط در نطق دفاعیه بحضور منصفین عمل تدریس خود را نسبت به ملت آتن به يك اسپ سوار تشبیه میدهد که اسپ را از تنبلی و کندی متمادیأ مهمیز نماید . ثانیاً ديا لوك های فلا طون ظاهراً باعتراف نادانی رهبر د يا لوك (سقراط) خاتمه مییابد و نه با يك مفهوم تعریف شده مکمل و تیار مگر نه این دلیل و نه آن دلیل نا فی فیلسوفی سقراط نمیشود ؛ خوب پس يك مشكک بود ؟ (درینجا مراد از مشكك همان ثابت بعقیده فلسفی است که حصول معرفت با اليقين و حقیقت عام الاعتبار را ناممکن میداند) مدعیان جدید او (اگرچه بزعم خود مداح و وصاف او میباشند) او را مشكک نمیدانند بلی مشكك نسبت مگر مدرس دینی هم نبوده بلكه يك نقاد است و انتقاد او چنانچه بانتقاد فلسفی مخصوص بوده مفید و ثمر دارهم بود؛ این سخن را اپولوجی فلاطون صریح نشان میدهد زیرا خیالات مثبت سقراط را روایت میکند وقتی که من بهرطرف میروم بهیچ چیز دیگر اندیشه ندارم جز آنکه جوانها و پیرها را در بین شما متقین بسازم که اینقدر غم جان و مال لایق نیست جز برای روح که حتی الامکان خوب بشود زیرا مال هنر را پیدا نمیکند بلکه بالعکس هنر مال را پیدا میکند ، همین طور با منصفین حرف زد و درینجا اگرچه مخفیانه اظهار میدارد که هیچکس برغبت بدی نمیکند مگر چیز یکه مهم است فقره اساسی اوست که میگوید انسان کشش کورانه را نباید تعقیب کند بلکه باید معرفت را تعقیب کند تا هنرمند گردد ؛ بسانترها برای همین فقره همیشه و مدام اجتهاد مینمود و همین فقره موضوع اساسی از نطق مدافعه او میباشد شاید با اینهمه نسبت بشعرای مملکت خود زیاده نگفته باشد یعنی انسان باید در اعمال خود نيك وعادل باشد استحقاق و سزاواری او صرف در همین نقطه باشد که او چیزی را که اشخاص نجیب وعالی مملکتش يك چیزی واقعی و معلوم دار میدانستند انرا عملی ساخته است . نی چنین نیست ؛ سخن واقعی و معلوم دارنمیباشد بلکه بکلی نکات جدید و قیمت داری اند که درینجا بیان میکند و این طور هم ٢٦٢