Page 20

(١٣) همایون بزودی تسلیم شد اما يك رقیب خطرناك بنای مخالفت را گذاشت محمود خان درین موقع در هرات بود و بنا بر مقدمات بعضی اغتشاشات که درین شهر دیده میشد او را از فرستادن كمك برای همایون بازداشته و نگذاشت بوعده خویش ایفا کند . زمان شاه ترتیبات گرفته بود تابر محمود حمله کند ولی حدوث انقلابات در کابل اورا مجبور به مراجعت گردانید بعد ازان محمود نیز تسلیم گردیده و کمافی السابق حکمران هرات باقیماند. بعد از مراجعت بکابل زمانشاه اقتدار مطلقه را بکف گرفته و با دعایای خویش مطلق العنانانه پیش آمده و بواسطه شتن تسامح و پیشنهادات ناپسند و فا دار خان که برتبه وزارت رسیده بود قابل ترین و با کفایت ترین وزرایش را علی الخصوص محمدزائی ها را از رتبه آن در انداخت حتی پاینده خان که از بزرگترین وسیله تخت نشینی زمانشاه بشمار میرفت کم کم بی اعتبار گشته بود . این مسئله باعث عدم رضائیت بار کزائی گردید بعد از همان روزیکه محمود در فارس دارای رتبه و منزلتی گردید اولاد او در افغانستان صاحب إقتدار گرديده وتقريباً مساوی بامد وزائی ها نفوذ و اعتبار شان قائم گردیده بود . احمد شاه با آنها احترام میکرد و تیمور شاه همواره خواهان دوستی و دلبستگی شان بود . بهر کیف برای دفعه نخستین زمانشاه بایشان نساخته و آنها را از پا در آورد که در نتیجه آن تباهی های آینده که بزودی از نظر خواهد گذشت روی کار شد ثانياً وفادار خان وزیر جدید او فکر و مدخات غلط خویش او را گمراه ساخته و قرار یکه خودش خواست شاه بر آن واداشت تا تمام خاندان های بزرگ مملکت به بین کشته و اقتدار بزرگان را بر هم زده وزراء و درباریان خود را از طبقه انتخاب کنند که همواره دريد قدرت او بوده و گاهی نتوانند از راه رسوخ و اعتبار قومی و یا نفوذ ملی باضاء طرف شوند این اقدامات زمان شاه ،عاقلانه سیاستا جاداشت تا بالاخره بر انقلاب خانه سوزی که تمام حرس مملکت را فرا گرفت منتج گردید. زمانشاه در اول بفکر حمله برهندوستان افتاد که بواسطه تعایف تیپو سلطان ( ١ ) و مرزا حسن یعیت یکی از شاهزاد گان پناه گزین دهلی گردید . بنا بران در ماه دسمبر ۱۱۹۳ به پشاور رفته از رود اندس عبور نمود (۲) اما در انجام عزم تسخیر هند را فسخ ک رده متقاعد باین شد که او نسبت به باطن مملکت خودش بی احتیاطی نموده همایون درین هنگام بقندهار مراجعت کرده با سرداران مخالف زمانشاه پیوست . همایون درینجا از طرف شاهزاده قیصر پسر زمان شاه مخالفت دید اگر چه سن مشار اليه متجاوز از هفت سال نبود اما بمعاونت عبد الله خان بصفت نائب الحکومه و ولايت عهد ۱ - مارتین دی دسیلدجر - مارقو ز ز ه ایلد کار میااند ایس آف دی مارکس ویسای * صفحات ١٦ - ٢٣ (۲) لطیف گوید که زمانشاه درین مورد تا حسن ابدال پیشرفته و از آنجا قوای خود را فرستاد تا مملکت میان رود جلم و چناب را تسخیر کنند . سکهها قشون افغانی را عقب نشانیده مجبور بفرار کردند . تاریخ پنجاب صفحه (۳۰۱)