Page 314

فصل چهارم (۵۷) گناهی ازین بزرگتر نیست که روح و بدن خود را بگذاریم بیکار ماند و مشغول کارهای مفیده نباشند و این کفران نعمتی ست که خداوند بما عطا فرموده است مطالعه کنندگان کتاب من از تاریخ حالت من میتوانند خودشان استنباط نمایند که در ظرف تمام زندگانی خود آیا من مرد سپاهی کاملی نبوده ام و شاید آزادانی فعله یا کارگری زحمت کش تر بوده‌ام وضع معاشرت و لباسم همیشه ساده و بی‌تکلف و سپاهیانه بوده است همیشه مایل بوده‌ام که شب و روز خود را کاملاً مصروف کاری داشته باشم و فقط چند ساعتی را صرف خواب می‌نمایم و چون عادت طبیعت ثانوی پیدا میکند طبع من عادی شده است در حالتی که ناخوش سختی هم باشم که نتوانم در بستر حرکت نمایم باز هم بر حسب معمول مشغول مطالعه و تحریر رسائل و سائر نوشتجات دولتی و اصغاء عرایض و تظلمات رعایای خودم و صادر نمودن دستورالعملها و احکامات میباشم و اشخاصیکه مرا در این گونه مواقع دیده اند میدانند که چه بسیار کار میکنم و اکثر اوقات شنیده اند که گفته ام اگر دست پای من نتواند از بستر حرکت نماید باز هم میتوانم زبانم را حرکت داده باشخاصی که در حضوراند احکام بدهم و بانها بگویم که چه باید بکنند کار بسیار برای من زحمت نمیباشد بلکه بعکس کار زیاد را دوست دارم و ابداً خسته نمیشوم چرا که خیلی مایل بکار و محنت میباشم شک نیست که هر کس ہوائی و هوسی دارد و ہوس من همیناست تمام مشقتی را که بر خود وارم بجهت این میباشد که نظم مملکت خود را مکمل نمایم چنانچه شاعر میگوید حرامست بر پادشه خواب خوش که باشد ضعیف از قوی بارکش این عشق کار را خداوند در طبیعت من نهاده است چنانچه مدت عمر آرزو و تمنای واقعی من این است که مخلوقیرا که خداوند تعالی باین بنده ضعیف عاجز خود سپرده از انها نگاهداری نمایم چنانچه خداوند بپیغمبر خود میفرماید انواارادالله شیئا فنیاء باسبابه چون خداوند خواست که افغانتسان را از تعدی خارجه و اغتشاشات داخله برہاند این بنده ضعیف خود را باین مقام منیع مفتخر گردانید و او را واداشت که در خیال اسباب رفاهیت ملت مستغرق باشد و او را هم کرد که اوقات خود را صرف ترقی این مردم بنماید و حاضر باشد که نفس خود را فدای آسوده گی و دین حقه محمدیه نما