Page 312

فصل سوم بدون اینکه سودی از آنها بگیرم ولی باید بخاطر داشته باشند که من شخصی نیستم که پول خود را بدون ملاحضه منفعت بکسی بدهم لکن چون میدانم که ازین پول نفع بالمضاعف عائد میشود باین معنی که بهر مال التجاره که وارد و خارج میشود فیصد دو و نیم گمرک میدهند و این مبلغ بیشتر از نرخ معمولی منفعت پول است و در ظرف سال هم وجه مذکور چندین مرتبه میرود و می آید و از هر دفعه گمرک دریافت میشود و فائده دیگر انست که رعایا مشغول تحصیل امور معاش خود میباشند فرصت بجهت اغتشاش و بی آرامی ندارند اظهار میدارم با وجودیکه در امورات مهمه مملکت خیلی مصروفیت و اشتغال دارم از امورات خیلی جزئی هم صرف نظر نمیکنم حتی آنکه از یک نفر انگلیس مستر پرفنز نامی کوک نمودن ساز پیانو را آموختم و بعد بعضی اهالی و کسان خودم را کوک نمودن سازهای پیانو را آموختم و نیز اظهار میدارم که یک قسم مخصوص از مرغهای سندی ابتیاع نموده اولا خودم از انها جوجه گرفتم و بعد در میان مردم شایع کردم صدها اقسام تمبر ها و کاغذ های چاپ شده بجهت اجاره نامجات و قباله جات و اسناد و قباله های ازدواجی و تذکره متداول داشتم که از اینها پولی معتد به داخل خزانه میشود و قبل از زمان من در افغانستان ابدا اسم اینها را هم کسی نمیدانست ولی بهترین موارد دخل دولت صنایع عدیده و حرفت و معادنی ست که خودم دائر و متداول کرده ام بعد از توجه امورات نظامی بیشتر اوقات یومیه خود را صرف این امورات تجارتی مینمایم اکثر صاحب منصبهای من که خود را خیلی عاقل و هوشیار میدانند اتصالا مصلحت میدهند که راههای آهن و تلگرافرا در مملکت خود متداول نمایم و میگویند بدون اینها ممکن نیست از معدنیات و محصولات دیگر فائده کلی حاصل شود مجدداً باولاد و اخلاف خود نصیحت می نمایم که حرف این اشخاص را قبول ننمایند البته خودم میدانم که حرف آنها خیلی راست و درست است ولی مع ذلک نمیدانند در صورتی که داخل شدن بمملکت سهل شود برای دول خارجه چندان اشکالی نخواهد داشت که داخل این ملک شده آنرا فرا گیرند بزرگترین علت بقاء افغانستان این ست که حالت طبیعی آن سخت و محکم میباشد خداوند هر قله کوه هی قلعه طبیعی برای ما قرار داده است و مردمان خارجه میدانند که اهل افغانستان فطرتاً ۵۵