Page 311

فصل سوم ۵۴ نمی شوند احکام شرعی را نمی تواند اجراء نمایند مگر آنکه قبلاً از امتحان بیرون آمده باشند در صورتیکه درست از امتحان بیرون آیند تصدیق نامچه از مجلس ممتحنین بآنها داده میشود چنانچه در چندین مقام بیان داشته ام بجهت هر شغل و اداره تعلیم لازمست و واجب ست که درینجا تکرار نمایم پسر بزرگم حبیب الله خان زبان انگلیسی و تواریخ و جغرافیہ و هندسه نقشه نویسی مساحت و پست را تحصیل نموده است. اداره تجارتی متعلق باین اداره خلاصه بروشهای تقدیم که در صفحات مملکت متداولست بجهت ترقی این امر خیلی توجه خود را مصروف داشته ام بسیار سعی میکنم که حالت تجارت را بیشتر ترقی دهم زیرا که خوب میدانم رشته تجارت ماخذ بزرگی برای تمول مملکت میباشند چنانچه قبلاً بیان داشته ام در زمان سابق اقسام مال التجاره خیلی بافغانستان وارد میشد و پول بازاء آن خارج میشد حالا بیشتر آن مال التجاره در خود کابل ساخته میشود و آن پول در خود مملکت زیر ور میشود مثلاً از جمله اشیائی که از خارج می آوردند مقدار زیادی نمک بود لهذا امر نمودم که دیگر نمک از خارجه نیاورند و مردم باید نمک از معادن تازه خودم که مردم افغانستان کارسیا نمایند ابتیاع نمایند مقدار زیادی از پوست های بره و یاقوت ولاجورد و اقسام میوه جات و پشم و اسب و چوب برای عمارات و تریاک و سائر دوایها از مملکت خارج میشود و باین وسیله پول در عوض داخل مملکت میشود در اداره فلاحت ترقیات زیاد بعمل آمده است قبل ازینکه من بتخت افغانستان جلوس نمایم سیبزی آلات بعمل نمی آورده حالا هر قسم میوه و سبزی آلات تربیت میشود زراعت نیشکر را هم در محلات قندهار و لغمان معمول نموده ام و نهالهای مرکبات و موز و غیره را از هندوستان آورده ام تجارت قلیلی هم که در افغانستان وجود داشت در دست مردمان خارجه از قبیل هندیهای مسلمان و ہندو بود این فقره باعث افلاس اهل مملکت بود زیرا که این مردمان خارجه هر قدر پول تحصیل می نمودند بعد از وضع مخارج لازمه تجارتی انچه فاضل می آید باوطان خود میفرستادند لذا اہالی مملکت خود را تشویق نمودم که مشغول تجارت شوند و از خزانه دولتی سرمایه بانها بقرض دادم بدون