Page 265

۸ فصل اول بعضی محبوبتر هستند ولی مقصود ازین محبوبیت این نیست که پادشاه بواسطه تسلطی که یاد داشته باشد خود را بدنام نماید مثل اینکه میر شیر علی خان همین کار را کرد و پسر کوچک خود عبدالله خان را ولیعهد خود مقرر نمود و نتیجه این اقدام این شد که پسرهای دیگرش از او مخالفت نمودند گذشته از ملاحظه شرعیه این مسئله افاغنه مردمان شجاع و جنگجوئی میباشند که پادشاه خود را بسبب نجابت مادر او بلکه بجهت لیاقت و قابلیت خود او و نیز بسبب اینکه پسر پادشاه میباشند برای این مقام منیع انتخاب می نمایند شکر کرزن که حالا لارد کرزن میباشد نخستین اروپائی بود که خیالات مرا درین باب استدراک نموده در سنه ۱۳۱۸ هجری در ضمن ملاقات دوستانه در اثنای صحبتهای شوخ طبعی مذاکرات خود را بطور شوخی آغاز نموده در اتمام آن مهمترین سئوال پولیتیکی را در میان آورده اظهار داشت که جانشین شما کی خواهد بود چون من راز خود را در اثنای صحبتهای شوخیانه قبلاً آشکارا کرده بودم درین موضع نتوانستم که از ظاهر داشتن خیالات خود را درین مسئله پیشتر از انچه قبلاً تصور کردم انکار نمایم ولی خوشبختانه این مذاکرات در اطاق خلوت شخص من بمیان آمد که در انجا دو سه نفر پیشتر حاضر نبودند که مذاکرات مرا استماع نمایند علی هذا باهم اینکه این خبر منتشر نشود دسترسی عائد گردید و بقاعده دین ما و نیز از قرار عادات ما کاملاً واضح است که پسر بزرگتر بجانشین میشود بشرطیکه قابلیت این مقام را داشته باشد و نیز ملت او را بپسندند و منتخب نمایند ولی در بعضی موارد پدران این قدر ضعیف بوده اند و همواره این کار چنین نتیجه بخشیده است که جنگهای داخله و مغایرات و ادبار در مملکت فراهم آمده است بخیال من رویه عاقلانه اینست که باید بهمین قسمی که معمول داشته ام رفتار شود و خانواده شاهی و شاهزاده گان تحت نفوذ و اقتدار پسر بزرگ من باشند علاوه برین در زمان حیات خودم در امورات سلطنتی همان قدر اقتدار باو داده و تجربه باو آموخته ام بقدری که پسر پادشاهی در هیچمواقع توقع نداشته باشد بعد از وفات من دیگر لازم نیست مجدداً او را بسلطنت نامزد نمایند چراکه در ان وقت حاضر خواهد بود تمام تکالیف را که بموجب دستور العمل و مصلحت من از پیش برده است بموقع اجرا بگذارد و محتاج بدین نخواهد بود که بجهت پیش رفت اقتدار خود جنگ و جدل و جهد نماید و هیچیک از برادرهای او هم آن مقام را ندارند که از او مخالفت