Page image — the source of record
Machine transcription
(٣٤٤)
تاج سلطانی
این اصطلاح را باید حل نا کرده نگذاریم زیرا اعلیحضرت زمانشاه فرزندان و برادران
خود را که بحکومت بلاد متصرفه مقرر میکرد علاوه بر سائر امتیازات سلطنتی و حکومتی
بنام [تاج سلطانی] تاج مکلل بجواهر قیمت دار را بر فرق شهزاده بدست خود نصب کرده
می بخشید و به صوب مقر ایالتش میفرستاد و این علامت امتیاز زمامداری ولایات مملکت بود
که زمام اختیار شهر و مضافات آن را با هر گونه اختیار بکف یکی از شهزادگان می سپرد
و کسانی که باین لطف سرافراز شده بودند شهزاده سلطان محمود یکبار بحکومت هرات
وشهزاده شجاع الملک بحکومت شاور و شهزاده قیصر ملقب به [سلطان منصور] والی هرات
بعد از شهزاده محمود و شهزاده حیدر والی قندهار بودند و تاج وزراء کبار از جواهر نمی بود
تنها از اقسام پر ساخته میشد و در اطراف کله و دستار آنها بعضاً جواهرات ثمینه الصاق میگردید.
ایشیک آقاسی باشی
(مساوی وزیر دربار و امیر دیوان اعلی و امین نظام)
صاحبان کتب لغات عنوان فوق را داروغه دیوان اعلی ترجمه کرده اند و در وقت صفویه
نیز بهمین مطلب یاد شده است اما در اواخر به تطبیق وظائف مرجوعه عهده وزیر دربار از آن وی
بوده و در تاریخ ایران بنام ایشیک آقاسی دیوان اعلی بسیار یاد کرده اند. چنانکه در امروز
معلوم است وزیر دربار از کلیت امور تشریفاتی و مصارف و مخارج دوائر شخصی پادشاه
وارسی میکند در اعصار قدیم نیز عین همین عهده را داشت و امارت در بار از آن وی بوده ولی
فرقی که بمرور زمان بوجود آمده است اینکه ایشیک آقاسی باشی یا امیر بار یا امین خلوت
واتابک اعظم در قدیم سوای این وظائفی که در عصر حاضر مشاهده میشود دارنده این مقام
از امور دیوان اعلی سلطنت و وظائف عسکری و فقرات سیاسی نیز وارسی میکرده و در امور
مذکور صلاحیت و دخالت کامل داشته و این عهده در کتب تواریخ بنامهای اتابک اعظم
امین خلوت امیر بار و ایشیک آقاسی بچند اسم یاد شده و عده ای از مورخان عهده صدارت را
بهمین عنوان ضم کرده سخن رانده اند در هر حال شخصی که حائز این مقام می بود
کمتر از نخست وزیر نبوده و ایشیک آقاسی باشی منزلت بزرگتر و وقع و احترام بیشتر در
انظار مردم عصر داشت.
در عصر سلطنت اعلیحضرت احمد شاه تیمورشاه زمانشاه و بعد از وی باستناد چند اثر
معتبر خطی و چهاپی رتبه فوق مطابق بهمان منزلتی که مورخان در تاریخ ممالک همجوار
تعیین داشته اند در افغانستان نیز بحقیقت پیوست و قراریکه در اسناد خطی مندرج است
صاحبان عنوان فوق در بسیار فقرات مهم صلاحیت کامل داشته اند و خاصتاً در امور عسکری
وتعيين معاشات و دسته بندی قطعات قشون و انتظام عساکر محافظ بارگاه و بپرداخت
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.