Page 35

«ط» بدهد زیرا تعبیر وتاویل وقیاس در نفس نگارش از نظر فن تاریخ نا شایسته است و چیزی که صفحات تاریخ را از نظر خوانندۀ رفیق ویارقیب از اغراق و احتمال وحدس وتخمین ومسائل شخصی بر کنار میسازد اسناد خطی وشواهد مدلل و آثار روشن است که میتوان گفت این طرز تاریخ نویسی آنچه قابل استفادۀ محصلین مدارس و سا یر ین باشد شاید وقت طولانی ووسائل فراوان وفرصت مسا عد وذوق نهایت سرشار بکار ببرد اما اثرین هتر نمائی که برای خوانندۀ تاریک اند از « اشتبا ه با قی نمی گذ ارد و یا اسباب ذوق فراهم می آورد نیکوترین افتخار قلمی است که بر نویسنده ا ز بوجو د آوردن همچه اثر گرانمایه ومبسوط راجع بتاریخ يك عصر مهم افغانستان میسر میگردد . ولی نگارنده در فن تاریخ با آنکه بدرج قضایای سیاسی وشرح جنگنا مه ها ابدا" میل ندارم اما چه باید کرد تار یخ پر از حوادث افغانستان دست ود ماغ هیچ مؤ رخ را باین فروگذاشت موقع نمید هد که دامنۀ تار یخ نظا می کشو ر را وا گذارد ز یرا سر زمینی که بیش از هزار سال نام خراسان و کا بلستان وزا بلستان بسردا شت و درا دوار دیگر معرض هجوم پیهم فتنه جویان اجانب وانقلاب ملوک الطوائفی داخلی قرار یافته [ وبا لا خر انقراض سلطنت صفوی وظهور سیا ست تا پليون در شرق وعزم راه یافتن بهند وستان وتوصیل دو قوۀ بزرگ استعمار ] صدمات بزرگی در این خاک تمام کرد با مباهات می گوئیم بیگانگان را از حد ود طبیعی قلمرو با ستانی ما هیچ قوۀ رزم آرا و نبردآزما ازین برنداشت و هیچ دشمنی تباه کن این سر زمین را بطور عام و بصورت قطع بزانودر نیاوردنا همین قوم دلیر از سر زمین حمیت زای قند هار سر بر نیاوردند وازدست غارتگران بیگانه امن و آسایش پر افتخار و دامنۀ داری عموم رعایای این مملکت بضرب شمشیر حاصل نکردند واساس سلطنت پر عظمتی را بر اقران و اجتماع برقر ار ننمود؟ و نام افغانستان را از نقطۀ معروف ارغستان قند هار مانند خورشید در خشان در افق عالم عظمت واجلال نمایان نبخشیدند . زیرا بشهادت اکثریت تواریخ صحیح سران قبیلۀ بلند فطرت [ سره بنی ] بودند که از پی امین المله ويمين الدوله سلطان محمود کبیر وسلطان با فرو تمکین شهاب الدین پرچم فتح و ظفر ازین مرزوبوم بر شانه اقتدار افراشته ونخست اماراتی متشکل و سپس نقشۀ سیاسی امپراطور اعظم غزنه را در کشور های پهناور هند - سند - پنجا ب - كشمير - توران - خراسـا ن تطبيق نمودند و نسل افغان را در صحنۀ بزرگ گیتی بصفت شجاعت و آ خر ین حد قدرت لشکر شکنی و کشور ستانی معرفی داشتند وحدود طبیعی قلمرو افغانستان را با حق استقلال کامل مملکت بمیراث گز اشتند و آن فرماند هانی که در برابر حوادث بسیار بزرگ مبار زه کرده و در خطر ناكـتـریـن صحـنه هـا قيام ورزیده وادوار حکمفرمائی و تاج بخشی و خراج ستانی خودها را بهترین سمبول عظمت ثابت کرده اند از نعـــر ه های خصم افگن اوشان تا الان آهنگ تفوق در سماع حریفان جاد اشته و صحا يف تاریخ را وثیقۀ بزرگ حفاظت قلمرو خویش قرار داده اند .