Page 419

(قرطبه) (٤) ویران شد و (اشبیلیه) (٥) برباد رفت - قصرزانجا تا مراد (٦) دشت و ناشاد رفت اد پر مرغ احبابر از ان سرزمین بیرون نشاند - کز برایشان بقدر یادوجب (۷) هم جانماند) (۱) چنگیزخان مغل در سنه ٦١٦ هـ ۱۲۱۸ ع با ٧ لك سوار بجهاد تا ز تاتار برخاسته اولا سلطنت خوارزم را پامال ساخت و سلطان محمد خوارزم شاه را از یاد راند اخته رویه انبخراسان نهاد پس از طوفان نیمر ما که هلاکودر سنه ٦٥٦ هـ فارس و ایران را بر باد کرده بسر بغداد رسید و - معتصم بالله را شهید کرد معظم قتل عام مسلمانان را داده ۸ لك نفوس مقتول نمود . عمارات دولتی را اتش زد مخانها را مسمار نمود . کتابهارا بدریا انداخت تا دوماه اب دجله قلاگاهی از خون بیگناهان چون بحر احمر سرخ گاهی از سواد مداد کتب چون بحر اسود سیاه بود ـ اثری از اهل تاریخ برانند که انروز تاریخ اغاز تنزل اسلام و سر از ان مسلمانان را هیچگاه آن عزت وجاه دست نداد .. (۱) که انرا مدینه اسلام و دارالسلام نیز میابند مردم دروجه تسمیه ان میگویند که نوشیروان عادل رادرین مقام باغی بوده است که هر هفته در انجا نشسته بداد مظلومان می پرداخت ازین - جهت بمیغداد شهرت یافت . ولی درین زمان همینکه نام بغداد بزبان میرسد سطوت و جلال خلافت بنی عباس تصویر منازه بر مخایش را به انظار تشکیل میدهد وهیچ بطرف روزگار نوشیروان خیال - متوجه نمیشود . اول کسیکه در سنه ١٣٧ هـ بنیاد این شهر مینوپدر را نهاده و دارالخلافه خویش گردانید دائره واقع شده است - ایوان خلافت را مثل مرکز در وسط شهر بنا کرد میودند اگرچه درین زمان قیر از تجارت گاهی بیش نیست و شاید بمشکل چهل هزار خانه وار داشته باشد . مگر در عهد خلافت عباسی ثروت ومکنت این شهر بجای رسید میود که شصت هزار حمام وسی هزار مسجد و بقول گین مورم هشت هزار وششصد شفاخانه . بزرگ در خود میداشت و سکنه ان از ده لك - متجاوز بود . وسعت ومعموریت ان را ازین قیاس باید کرد که این شهر شانزده باب داشت و هر دروازه از یغدگر بفاصله هشت میل دور تعمیر شده بود . (۲) دجله از کوهستان ارمینا برامده عراق عرب را سیراب میکند طولو ۲۰۰ فرسخ است دجله را زند مرود واروند رود و ارمار رود نیز میگویند نینوا وسیوسه و طیفون وموصل و دیسار بکر بر کنار اوا باد واز وسط بغداد میگذرد . (۳) در ملك اندلس که انرا اهل فرنگ هسپانیه میگویند خاندان بنی امیه از سنه ٩٢ هـ ٧١١ع تا سنه ٤٢٩ هـ ١٠٣٨ ع و در غرناطه (گرونادا) که شهریست خود سود در اندلس تا سنه ٧١٧هـ ١٤٩٢ ع سلطنت کرده اند در سنه ٨٩٦هـ ٤٩١ ع فردی نیاند یا شاه نصرانی قرناطه را محاصره نمود . ابو عبد الله زافل اموی که در ان اوقات بر سریر خلافت متمکن بود از میان تائب گردید نصارا بر غرناطه استیلا یافته صدای قتل عام در دادند وبقیه السیف را بجور وظلم نصارا ساخته (موریسکو) نام گذاشتند و اسانی را که از قبول دین عیسوی ابا نمودند گردن زده زنان انها را تابه های اهنین وسنگهای بزرک در اتشکرم کرده بریان گذاشتند اخر قلب شاه هسپانیه