Page 389

۳۷۸ در یک شخص جمع شود بسیار ناموران گذشته که بهادر بودند مگر پاکیزه اخلاق نبودند، بسیار پاکیزه اخلاق بودند مگر صاحب تدبیر نبودند بسیار اشخاص جامع این دو صفت بوده ولی از علم و فضل بهره نداشتند. اکنون بر حالات فاروق اعظم و حیثیتهای مختلف ب نظر غور به بینید آشکار می شود که وی رضی الله عنه هم سکندر بود و هم ارسطو هم مسیحا بود هم سلیمان، هم تیمور بود هم نوشیروان، هم امام ابو حنیفه بود هم ابراهیم ادهم. نخستین بر حیث کشورستانی غور کنیم، در دنیا هر قدر حکمران گذشته اند هر یک در سلطنت خود مدبر و سپه سالار مشهور مخفی داشته، تا حدیکه اتفاقاً اگر همان مدبر و سپه سالار از میان رفته رفته راه فتوحات مسدود یا نظام سلطنت خلل پذیر شده. سکندر را در هر موقع هدایات ارسطو رهبری میکرد و بارش اداد عمل می نمود، و اکبر در پرده انداز ابوالفضل و ٹوڈرمل کار میگرفت، شان و عظمت عبا سه بدم برا مکه بسته بود، ولی فاروق اعظم