Page 276

فتوحات اسلامی ( ۲۶۷ ) ذکر غزوه در اندلس تا بلاد فرنگ و غنایم و دفاین کثیر از کفار بدست مسلمانان افتاد چون پادشاه فرنگیان هجوم و ازدحام مسلمانان مشاهده نمود خوف و رعب در دلش مستولی گشت بهریک از ملوک طوایف اطراف مملکت خود مکتوبی مشتمل بر تغلب و استیلای مسلمین نوشت و از ایشان مدد و نصرت خواست و چون اقوام نصاری از مضمون مکتوب وی اطلاع یافتند غیرت آمده از جمیع اطراف و جوانب مجتمع شدند بمقاتله مسلمین پیش آمدند و مدت چند روز محاربه و قتال بین فریقین واقع شد چون در مابین لشکر اسلام و کفار نهر عظیمی بود که عبور از آن دشوار می نمود ازین سبب هم کامیا بی مسلمانان متعسر شد و هر مرتبه مسلمانان قصد عبور از نهر می نمودند کفار ازدحام و هجوم میکردند و از عبور ایشان را مانع می شدند تا اخر الامر مسلمانان اندیشه کرده راه فریب و خدع کفار را بحکم الحرب خدعة اختیار نموده فرار اختیار کردند و چون مقداری از نهر پس پا شدند کفار بزعم شکست مسلمانان از عقب شان شتافته از نهر گذشتند تا اینکه هیچ یک از ایشان در آن جانب نهر باقی نماند درین حین مسلمانان فرصت را غنیمت دانسته یکبار بر کفار حمله آوردند و مقاتله عظیم واقع شد و کفار شکست خورده میدویدند که خود را از نهر آن جانب بگذرانند و مسلمانان از پی ایشان در آمده شمشیرها از نیام کشیده خود را در میان لشکر کفار انداختند و خلقی عظیم را از ایشان کشتند و برخی را اسیر نمودند و چند نفر از ملوک و رؤسای نصاری اسیر گردید از ایشان کسی نماند مگر آنکه از نهر عبور نموده خود را بآن جانب کشیده بود بعده هزیمت خوردگان کفار در آن جانب نهر مجتمع شدند و مسلمانان را عبور از نهر منع میکردند و مدت سیزده یوم مقاتله ایشان متمادی شده بطول کشید آخر الامر باران شدیدی نازل شد و آب نهر افزون گشت و عبور فریقین از امکان برآمده محاربه دشوار گردید عبد الکریم مصلحت چنان دید که مراجعت فرماید با لشکریان خود مشورت نمود مصلحت به باز گشتن دادند با غنایم و دفاین بدیار خود مراجعت نمودند و در سال دو صد و یکم در بلاد دیلم نقض عهد بوقوع آمد خلیفه مامون الرشید عبداله بن خردادبه را که حاکم طبرستان بود با جمعی کثیر بر سر اهل دیلم فرستاد وی باعساکر خود جبال طبرستان را فتح نمود و پادشاه دیلم را اسیر گردانید و بخدمت خلیفه مامون الرشید فرستاد و در سال دو صد و شش حکم رحمة اله علیه که حاکم و فرمان فرمای اندلس بود وفات شد. و پسرش عبد الرحمن اوسط با بر حکومت قایم گشت و در این سال مسلمانان در بلاد افریقیه بغزای کفار بجزیره سردانیه رفتند و بعد از تلاقی فریقین محاربه بوقوع یافت و از فریقین کشته و مجروح بسیار شد و مسلمانان غنیمت وافر و نعمت با کثرت و به بلاد خود رجوع کردند و در سال دو صد و هشت عبد الرحمن بن حکم فرمانده اندلس