Page 51

٤٩ و نیز عدد اقسام متساویه آن معلوم باشد کل آن شی را معلوم کردن ؛ عبارت ازيك مسئله ضرب است . درینجا مقدار یکی از اقسام متساویه = عبارت از خارج قسمت است و عدد اقسام متساویه = عبارت از مقسوم علیه است . پس ؛ حاصل ضرب اینها باید که عبارت از مجموع اقسام متساویه یعنی عبارت از مقسوم باشد . مثلا : مقسوم ٢٤ ، مقسوم علیه ٦ باشد . عدد ٢٤ را که ٦ پارچۀ مساوی کنیم یکی از پارچه های مساوی یعنی خارج قسمت البته ٤ میباشد . همین ٤ را به عدد پارچه ها یعنی به ٦ که ضرب کنیم ٦ × ٤ = ٢٤ میشود . حاصل ضرب عبارت از مجموع اقسام متساویه یعنی عبارت از مقسوم میباشد . پس ؛ تعریف تقسیم بقرار ذیل خواهد بود : هرگاه حاصل ضرب و نیز یکی از مضروبین آن ؛ معلوم باشد مضروب دیگر را معلوم کردن (تقسیم) نامیده میشود .