Page 519

صحیفه ۲ سال دوم شماره ۱۰ فهرست مندرجات جلال آباد ناموران زنان جهان حوادث خارجیه علم ثروت ملل مقاله مخصوصه تاجه های پاریس مقالات علمیه ادبیات §— جلال آباد §— یکی از ولایتهای حاکم نشین بسیار مشهور و معروف دولت قويشوكت متبوعة مقدسة ما ( افغانستان ) سلمه الله في الحفظ والأمان ولايت سمت مشرقی است که همه اراضی این ولایت را ( ننگرهار ) میگویند . مرکز عمومی این ولایت شهر معروف ( جلال آباد ) است که ۱۳۰ کیلو متر بجهت شرق پایتخت عالیه کابل واقع شده ، و شهر پیشاور نیز تقریباً بهمین قدر مسافه بسوی شرقی جلال آباد میباشد که به اینصورت ( جلال آباد ) در وسط راه کابل و پیشاور کاین است . هیئت عمومی این ولایت عبارت از يك وادی بسیار منبت و سبز و خرمیست که ( نهر کابل ) در میان این وادی از جهت غرب بشرق مانند شه رگ حیاتی جریان دارد . اراضی این ولایت شمالا با کوه های چترال و کافرستان ، جنوباً با سپید کوه، شرقاً با کوهها و دره های خیبر ، و باجهور ، و مهمند تا با آتك غرباً با کوه های تکاب ، و کابل محدود شده است . اگر چه هوای جهتهای شمالی این ولایت سرد است ، ولی هوای عمومی آن گرم و معتدل میباشد . دره های عجیب و غریب ، و وادی های بسیار لطيف و ظريف ، و کوههای مهیب و پر جنگلی را این ولایت مالک میباشد . غير از نهر جسیم کابل که از وسط ننگرهار و از نزدیکی جلال آباد میگذرد دیگر آبهای متعددی نیز این سر زمین را ارواء و اسقیاء میکنند که معروفترین آنها آب چترال ، و کنر ، و تیکری وغيره میباشد . همه این آبها با نهر کابل آمیخته از دره های مخوف مهمند و باجور افغانستان گذشته با نهر اټک می آمیزد . وادیهای واسع و فراخ این ولایت بزراعت برنج ، و نیشکر ، و پنبه ، و گندم و جواری و غیره مزروع و معمور است . جنگلهای بسیار مفید و توانگری در سمتهای شمال و جنوب این ولایت موجود است . کان ياقوت بسيار مشهور ( جکدلک ) نیز در منطقه همین ولایت میباشد . وادی لغمان و کنر ، و باجور ، و اسمار معمور و پر نفوس وادیها ئیست که خواه از زراعت و خواه از نفوس پر و توانگر میباشد . درین دره ها و واديها اقوام و قبایل مختلفه افغانيه سکونت پذیرند . و همه آنها مردمان دیندار و شجیع میباشند . مشایخ ، و مرشدین ، و علمای بسیار اهل حال و باصفایی درین سرزمینها موجوداند که اهالی را دایما بردینداری و اطاعت بادشاه ، و محبت وطن و عصبیت قومی و ملتی رهنمایی و ارشاد مینمایند . اهالی حتی حکومت نیز آنها را محترم میشناسند . § از نقطه نظر تجارت ، و اهمیت موقع عسکری شهر جلال آباد خیلی مهم يك نقطه شمرده میشود . اگر چه خود شهر نه از جهت زینت عمارت ، و نه در حسن و رونق بلديت هيچ يك مزيت و حیثیتی ندارد . ولی چیزیکه رونق و شکوه ( جلال آباد ) را افزوده و مدار فخر و مباهاتش گردیده همانا بعضی باغهای روح افزا ، و سرايها و عمارتهای عالی بنائیست که نظرهای ناظرین ، و دلهای زایرین را بلطافت منظر ، و ظرافت پیکر درخشنده کی و سرور میبخشد ! مثلا باغ و عمارتی که مسمی به ( باغ شاهی ) میباشد از چنان باغها و عمارتهای عالی شمرده میشود که نادر الامثال است . این باغ تقریباً ده بازده جریب زمین يك مسافه را در بر دارد که عمارت بزرگ بسیار خوشنمای آن در مرتبه نخستین و قسم اولین باغ بنیاد یافته است . همه باغ بر پنج مرتبه يك بر ديگر مرتفع ترتیب یافته که هر مرتبه آن يك منظره ديگر ، و يك لطافت مخصوصهٔ روح پروری بنظر جلوه میدهد . از دروازه بزرگ سمت شمال باغ عالی شاهی چون داخل شويم يك سرای مستقیم بسیار با صفایی که از دو طرف با دو قطعه چمن گلکاری بسیار بدیع المنظر ، و سر درهای بر جسته بهم برابر در بر گرفته شده ما را به پیش زینهٔ عمارت پرشکوه و خوش رونق شاهی میرساند . این قصر سعادت گستر از آثارهای تعمیریهٔ خانان جنت مکان اعلیحضرت ( ضیاء الملة والدین ) است که در متانت و جسامت و رونق و شکوه همه صالات معماری را حایز است . دالان عظیم وسطی آن که در زير يك قبة بسیار جسيم و عالی میباشد تقریباً نهصد چوکي را استیعاب مینماید . دایره ها و اوطاقهای متعدد اطراف آن نیز خیلی مکمل ، و برنده های فیل پایه دار دایراً مادار آن نيز يك رونق و شکوه بی اندازه به این قصر سعادت حضر بخشیده است . ذات شوكتسمات بادشاه ترقى آمال مراحم خصال مقدس ما اعليحضرت ( سراج الملة والدين ) مد الله ظله في العالمين چون يك بادشاه طبیعت آگاه تجدد و ترقیخواه با علم و فن میباشند از اثر اصلاحات تعمیریه که در قصر و باغ موصوف بموافق هندسهٔ معماری بکار برده اند الحق که سزاوار هزاران تحسین و تمجید است . بی آنکه به هیئت اصلی و بنای اساسی آن چیزی تغییری حاصل آید بعضی علاوه ها ، و تنظیماتی در ان بخرج رفته که فرق محسنات آنرا ارباب نظر ، و از فن معماری با خبر بخوبی درك