Page 121

نمبر ۱۰ صفحهٔ ۲ وحشی بافته، و در زیر شیشه و یاقوت و الماس و زمرد و لعل و مرجان و غیره که در روی آن کار شده باشد، سنگها، سنګچها، و یک گل خانه مانند آنها در مجرای آن خطها لازم و ملزوم شده باشد، و بیل و کلنگ صنعت دست بشر پر کار و مهندس پر هنر در ان هیچ کار کرده نباشد ! حالا این راه کج و پیچ و تاب و تابی را که شاعران آنرا با چنگاه نامه های خود شان تشبیه داده اند در پیش یک مرکب پخته سنگ بهت صاف و هموار به پهنای یک کوهها را بریده و از روی آنها می شیند، و دو نهر را با پلهای معلق آهنین در گذشته و مهندسه به کار معمار آن را با اصول هندسی در کوه ها و دره ها عبور داده، که اگر شرح و جزئیات آنرا به پیچ و تاب زلف محبوبان تشبیه حق دارد، و دو پہلو بسیار آباده و به یک نظر سطحی در ان به بینیم آیا و دیده آید و تحقیق و تفکر که کدام یک را به منطق عدالت موافق تر می یابیم ؟ تا به اینجا شمهٔ از جهت معنویات راه آهن را بیان کردیم حالا یک قدری از دید مادیات و جهات ثبوبی فواید دیگر آن نظر کنیم : امروزه روز اگر یکبار یکی از ما به ممالک فرنگستان برود و پیش بها های خارق العاده آن مملکتها بحیرت میرود هان شهرهای آن ملکها را قابل سیر سفاین می بیند – یعنی چنانچه بر سر کوها بواسطه نظراً به باد موثر باسید در رفتار میشود در بیابان این شهرها نیز بواسطه موثر بو تها، و واپورها، و استیم تها، و کشتیها و غیره از شهر شهری و از قصبه بقصبه سیر و سفر میشود، بهزارها سرک های پیاده و دواب را، چون ایلیا، و سنگ پخته در بیابان شهرها وقف احمد و دشه، و بر ان سرکها هزارها هزار آلات نقلیه مانند عرابه ها، اومنیبسها، تراموایهای برقی، موتر های قسم قسم را در سیر و حرکت می بیند. اقلیدسهای عظیم، قطعه های سیم، ابا کوها و صحراها، و جنگلهای پادشاهانه – اما چه راهها ! راههای آهنین بیکدیگر مربوط شده و می بیند. شهرهای بزرگ این ملکها را می بیند که تنها به راه های روی زمین اکتفا نکرده و در روی زمین شهر بواسطه تونلهای زیر زمینی، و بر روی شهر بواسطه پلهای بسیار بلند آهنی، راههای رفتار آلات سریع السیر عجیب و غریبه بکار انداخته شده است، و این به اپوکالی رسیده و درین اوقات از میدان واسع بی پایان کرهٔ جیده هوا نیز استفاده کرده (اوروپلان ها) یعنی ماشین های طیار، بالون ها اختراع شده است که از حالا کمپنی ها و شرکتهای سیاحت روی هوائیه تشکیل می یابید. حالا این را یک قدری به بینیم که این همه راهها و این حالتها چه فائده حاصل کرده اند؟ اولاً : از ( وقت ) که (نقد) است فائده گرفته اند یعنی یک حرکتی که بیک ماه بکنند آنرا با پیکر و زنبیل می آرند، کاریکردن را بیک ساعت، کار یکساعت را بیکدقیقه بوجود می آورند. و به این صورت توانگری و معموریت حاصل میکنند. ثانیاً، بلای قحط و گرانی از ان ملکها یک قلم بر طرف شده است. به مجرد یکه در یک ملک قحط و گرانی ظهور نماید از هر بر طرف غله و خوراک در آن واحد به آنجا میرسد که اگر اینحال را در غله خیزی دشت های زمین های ترکستان و عدم غله کی بعضی کوهستان های وطن متقدس خود را انتقالیه نمایم درجه اهمیت فایده را به تائید درجه بر ما واضح میگردد. ماشا : برای تجارت و صنایع آن ملکها فایده های عظیمه رسانیده، و اجناس خام و کم قیمت را از جای های بسیار دور، و مسافه های خیلی در از به بسیار زودی و آسانی آورده و آنها را در ماشینهای فابریکهای صنایع مختلف خود بشکلها و صورتهای رنگارنگی بر آورده و به سرعت تمام به سوی انجاهای دور و دراز رسانیده نقدی های نرخ ملکهای دیگر را بواسطه آن در جیب می اندازند، و از انسبب دیگران را فقیر و محتاج، و خود را توانگر و محتاج الیه میسازند. به اینها که از همه مهمتر است فایده با عسکری آنست : نخستین مدد گار مظفریت در جنگ با این زمان این چند چیز است که عرض میشود : در اول فرصتی که دست بدهد بیشتر و بیشتر از دشمن قوتهای عسکری بر سرحد ملک خود برساند، و پیشتر از دشمن نقطه های مهددها بدست آورده، و به قوتهای جزئی بر دشمن با قوتهای کلی حمله کرده دشمن را پریشان سازد. لهذا بر انقدر که قوتهای زیاد عسکری بزودی سوق کرده شود همان قدر مظفریت نیز زودتر بدست می آید. اسباب یگانه مغلوبیت دولت عثمانی در جنگ روس، و اسباب همه فلاکت روس در جنگ ژاپان بجز همین نبود که دولت عثمانیه راههای منظم را مالک نبود تا بزودی قوتهای کافی به همکاری خود را بر سرحد ملک خود برساند، و خط راه آهن سیبوری به درجه کفایت نبود که قوتهای عظیمه روسی را بدار الحرب بوقت لازم و ضرور بیارد، یک دولت اگر مالک هزارها خونخانه ها باشد، ولی چون مالک مرکبهای پخته منظم نباشد که آن توپ ها را به ایران براند هیچ ثمره و فایده به ازان توپها حاصل نمیشود .