Page image — the source of record
Machine transcription
صفحه ۳
فصل ۹
شهر جلال آباد یک استقبال بسیار ترقی نماد و یک حیات بسیار جان فزائی بخشیده گردید. از ظهور یافتن بعضی کار عتیقه که از انجا بعضی سکه های قدیمه بود. و دیگر بعضی علامات که از انجمله بعضی آثار پخته کار و هم یک مجرای کهنه در موقع پل درونته در اثنای تعمیرات پدیدار گردیده بود ذات اعلیحضرت شهریاری بضمیمهٔ عالیه رسا، و عقل سلیم با برجا که حضرت خالق علیم توانا بذات شاهانه شان احسان و عطا فرموده کشف و استدلال فرمودند که سابقاً نیز درینجا نهر کشیده شده و باشد. سکه های پیدا شده مذکوره را که بخط سان سکریت نوشته شده بود حل شدن آنرا اراده فرموده از سکه های مذکور چنان مستبان گردید که تقریباً هزار و چند صد سال پیش ازین بوده باشد.
حضرت ذات اقدس الهی چون میخواهد که یک ملتی را معموره آبادان سازد زمام اداره آن را بتائیدات ربانی بذات اقدس خود بدست یک مالک و صاحب خیرخواه و با عادات و ذکا ولی عطا میفرماید. چنانچه افغانستان را بوجود مراحم آمود اعلیحضرت پادشاه عدالت خواه دیانت همراه ترقی آگاهی یافته (امیر حبیب الله خان) مظهر و مفتخر ساخت. اما نهر سراج جلال آباد نه در روی بستر نهر سابقی که بعضی آثار آن را نشان میدهد با هیچ پیروی و مناسبتی ندارد. ازین نهر فواید بهره خیز از فائده ها و منفعت اینکه در باب زراعت بوجود می آید در خصوص تعدیل و برابری گرمی هوای جلال آباد نیز خدمت عظیمی میکند. زیرا مجرای این نهر سراج جلال آباد از محلات خشک آب و بیگلزار شهر میگذرد که آن زمین های خشک بی آب بعد از یک کمی بزراعت ها و باغها و باغچه ها اکتساب طراوت و رطوبت کرده هوای شهر را طبعاً معتدل می سازد.
این پادشاه معظم مقدس ما از ابتدای جلوس میامن مانوس همایونی خود شان روز بروز سال بسال با یک آثار عمران و یک تذکار نو بنوبت آوازه در ممالک شایان شان بروی کار آورده اند که از انجمله پارسال در اثنای اقامت سعادت علامه همایونی شان در جلال آباد رسم افتتاح (نهر سراج) بسیار بشکوه و سرور و شوق و شادی بوقوع آمده بود در روز مزبور جمیع سادات عظام و علمای بنام و مشایخ کرام و روسای قبایل و ملکان و کدخدایان اطراف و نواحی ولایت حسینه زرخیز سمت مشرقی و جمع غفیری از رعایای صادقه شان در موقعیکه اول سربند مدخل مجرای نهر سراج در اینجا بنا یافته جمع آمده بودند. خیمه ها، شامیانه، سراپرده های بارگاه همایونی برپا شده بود. میوه ها، شیرنیها، طعامها بر عموم صرف گردیده موزیقه های عسکری نواخته میشد، عساکر ظفرمنظر خاصه صف بسته احترام بودند. به منصب داران نظامی و عسکری به البسه های نیم رسمی خود شان ملبس و حاضر بودند. مراحم عدالت گستری و مکارم رعیت پروری پادشاه معظم محبوب القلوب ما در عملیات کندن کاری نهر مذکور رعایا صادقه شاهانه شان را تسهیلات و آسانیها بسیار سودمندی نشان داده است. چونکه اگر رعایا فعلا و به تنهائی خودشان در کندن مذکوره کوشش ورزند اراضی غیر مزروعه بر امالی تقسیم میشود، و تقاوی نقدی در باب اعمار و آبادی زمین ها بر رعایا داده میشود، و بعد از محصول دادن اراضی مذکوره وجه تقاوی و بده و مالیات دولتی بتدریج از آنها گرفته میشود. با وجودیکه سربند پخته کاری مدخل مجرای نهر، و در هر جا ئیکه پل، یا دهنه، و یا تونل کشیدن کارهائی بیاید که اهالی آن را تدارک کرده نمیتوانند همه را دولت می سازد. پس چون منظور امعان دیده شود متقابل یک سعی و کوشش بدنی که از لوازمات طبیعی نوع شریف انسانست بی فایده نامی مالی و جانی و روحانی بر رعایای شایانه شان عطا و احسان فرموده شده است.
بعد از یک نطق موثری که ذات اعلیحضرت شاهانه در باب فوائد و منافع نهر مذکور، و نتیجه های حسنه آن بیان فرمودند بیل نقره نگین که محض برای یادگار همین روز ساخته شده بود بدست مبارک گرفته مراسم کندن نهر سراج را اجرا و فرمودند.
نقشه آغاز مجرای (نهر سراج جلال آباد) از (پل درونته) تقریبا دو صد قدم پایان تر واقع شده. مدخل مجرا با یک بند بسیار پخته و متینی به اصول جدید فن معماری ساخته میشود.
طول نهر تقریبا چهارده میل است که باین حساب نهر مذکور قریباً پنجاه هزار جریب زمین خشک بی آب و بی زراعت را که خالی از زندگی شمرده می شدند آبیاری و زندگانی خواهد بخشید. عرض زیر مجرا پانزده فوت، و عرض سطح آن بیست و پنج فوت. عمق آب پنج فوت است که ازین هم مقدار بسیاری آب آن نیز تا یکدرجه ظاهر میشود.
نصیحت
بناءً علیه بر همه ما منت واجب است که شکران این نعمت عظیمهٔ ذات اقدس الهی را بجا آریم که ما را بزیر دستی چنین یک پادشاه آبادی دوست، خرابی دشمن و این چنین
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.