Page 299

خاتمه تحفة الامان في سيرة النعمان (۲۹۸) ذکر تلامذه ارشد امام اعظم رح سیر صغیر و کبیر :— تصنیف آخری اوست اولا سیر صغیر را نوشت چون يك نسخه آن از نظر امام اوزاعی گذشت از روی طعن گفت که « اهل عراق را به نوشتن سیر چه نسبت است » این سخن چون بسمع امام محمد رسید شروع کرد بنوشتن سیرکبیر ، چون باتمام رسید شصت جزء بنظر آمد امام محمد این کتاب ضخیم را بر شتر بار کرده بنزد هارون رشید برد اما هارون قبلا ازین تصنیف اطلاع یافته شهزاده گان را بدو فرستاد تا که بنزد امام محمد رفته سند واجازه اجزای آنرا از وی استدعا کنند . علاوه بران دیگر کتب وتصنیفات وی نیز در فقه موجود است مثلاً کیسانیات ، جرجانیات ، رقیات ، هارونیات لاکن باصطلاح فقها این کتب در ظاهر الروايه محسوب نمیباشند بلکه کتاب الحج که بتذکر آن در فوق پرداختیم نیز ازین سلسله خارج است . ( امام زفر ) اگر چه در علوم فقهیه رتبه او پیشتر از امام محمد پنداشته میشود اما چون هیچ تصنیفی از و باقی نیست و بر حالات او نیز قدری تاریکی افتاده ازینرو ما بتذکره او در عقب صاحبین پرداختیم . وی عربی النسل است و در اوائل عمر خود در علوم حدیث توغل داشت از همین وجه چنانچه علامه نووی در تهذیب اللغات خویش تصریح نموده اور اصاحب الحدیث میگویند و متعاقباً عطف عنانش را بسوی علوم فقهیه گماشته تا اخیر زندگانی خویش دران مشغولیت داشت :— درباره او يحيى بن معین که امام فن جریج و تعدیل احادیث بود چنین اظهاری را داشته است ( زفر صاحب الرى ثقة مامون ) ( تهذيب اللغات والاسماء علامه نووی ) بعض مردم به تضعیف او نیز کوشیده اند لکن چون آن تضعیف مبهم میباشد ازین رو قابل اعتناء نیست مخصوصاً در قیاس احکامات صاحب کمال پنداشته میشد امام صاحب نسبت بدو میفرمود اقیس اصحابی ـ و کيح بن الجراح که ذکرش در فوق گذشت از وی نیز استفاده نموده است و چندی اداره عهده قضاوت را نیز نموده است تولدش سنه ۱۱۰ و وفاتش سنه ١٥٨ بوقوع پیوسته است .