Page 280

خاتمه تحفة الامان فى سيرة النعمان (۲۷۹) ذکر تلامذة ارشد امام اعظم رح ترجمه مستقل اورا می نویسیم) مسطور داشته که روزی بنزد اوچند تنی از علمای وقت حاضر بودند در ضمن مکالمه یکی از آنها گفت که ابوحنیفه درین مسئله غلطی نموده است وکیع گفت ممکن نیست که امام صاحب غلطی نموده باشد زیرا که در وقت ترتیب وتدوین فقه بهمراه او ـ ابو یوسف ـ وزفر که در قیاس ـ ویحیی بن زائده وحفص بن غیاث ـ وحبان ومندل که در حدیث ، وقاسم بن معن که در لغت وعربیت وداود الطائى وفضيل بن عياض که در زهد وتقواى عديل ومثيل وبرابر آنها احدى نبود و درهمان فنون مخصوصه هر کدام آنها صاحب ید طولی بودند ، شرکت داشتند پس چه طور میتواند شد که وی غلطی نموده باشد ؟ وبکدام لحاظ این ذوات رفیع الدرجات بران سکوت نموده خواهند بود ؟ الحق که اعزاز ورتبه شاگرد برای استاد باعث تفخر ومباهات است واگر این فخر صحیح باشد در تمام تاریخ اسلام هیچ مردی بیشتر از حضرت امام ابو حنیفه مستحق این مفخرت نیست اگر امام صاحب اینچنین دعوی میکرد که شاگردان او شیخ واستاد وائمه بزرگ ومجتهدین معظم میباشند این دعوی او بالكل درست وبجا بود ـ امام شافعی همیشه میگفت که من از امام محمد باندازۀ يك بارشتر علم را حاصل نموده ام ـ امام محمد همان شاگرد مشهور ومعروف امام صاحب است که مدتهای متمادی بشرف صحبت او مشرف بود تمام عمرش را در حمایت مذهب حنفی مصروف داشته است اگر از روی انصاف گفته شود اکثری از شاگردان حضرت امام صاحب مانند قاضی ابو یوسف وامام محمد باندازۀ علمای کامل وفضلای عامل بودند که اگر از تبعیت امام صاحب علیحده شده ادعای اجتهاد بالاستقلال را مینمودند همانا که طریقه آنها نیز جداگانه قائم گشته مانند امام شافعی وامام مالك به هزار ها ولكها نفر بشرف مقلدی آنها خودها را مفخر میداشتند . آن علوم مذهبی که در زمانۀ حضرت امام ابو حنیفه براوج تعالی وترقی عروج داشت فقه وحدیث واسماءالرجال بود این سخن بسیار قابل لحاظ است آن اشخاصیکه درین علوم یدطولی داشتند وارکان آن پنداشته میشدند على العموم حلقۀ شاگردی حضرت امام صاحب را درگوش داشتند ومدتهای مدیدی بشرف مكالمه و مصاحبه