Page 89

( ٧٦ ) این راهم باید بنظر مطالعه ومحاکمه دراورد که چون دین مبین اسلام برای روشن ساختن تمام دنیارا بنورهدایت دین حق ، ونشر انوار عدالت مطلق ظهور یافته بود ، از انسبب بمجردیکه ان قانون مساوات بلا استثنارا درمیان تبعه ورعایای بلاد مفتوحۀ خویش اعلان نمود هر کس را به انچنان عدالت ومساوات حیران ساخت ! حالا این حکم را با مدنیت ، از نقطۀ نظر سیاسی جهانگیری مطابقت داده يك موازنه حکمیه اجرا نمائیم : اولا این را بیندیشیم که در ینقدر مملکتهای فراخی که دین اسلام بران پرتو افشانی نمود ـ یعنی از حدود بحر محیط اطلسی بنام دیگر بحر اوقیانوس یا اتلانتيك ـ تا به سور چین ، وازسور قسطنطنیه تا بجزایر بحر محیط الهند غرباً شرقاً شمالاً جنوباً ـ در ینقدر اراضی واسعه ایا چه قدر ملیتها چه قدر وطنهای بوده باشد که ان ملتها انوطن ، وان وطنها ان اولاد پرورش یافتۀ خودها را بهمین حسیات عشق وسودا دوست داشتند که تا به انجا