Page 81

جلد اول ۷۲ کتاب القاضی پنج صفت گفت اول علم است بآنچه که پیش از اوست یعنی بکتاب خدای تعالی که ان کتاب پیش از هر چیزیست دوم دانستن اخبار و حدیث است سوم پاک بودن قاضیست از طمع کردن پیشی نگرفتن رشوت چهارم سبک شمردن اوست ملامت کردن مردمان را یعنی وقتیکه حکم بحق نماید نترسد از نیکه ملامت کرده شود بدان حکم کردن پنجم هم در این است از آزار و اذیت خصوم و مشورت نمودن در حل و فصل امور با علمائیکه صاحب رائے باشند و عن بريدة انه قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم القضاة ثلثة اثنان في النار وواحد في الجنة رجل علم فقصي بها فهو في الجنة ورجل جهل فقضی بالجهل فهو في النار ورجل علم وقضى بغير علمه فهو في النار كذا ذكره شيخ الامام بالذار عن بصيرة وفي رواية اخرى وقاض قضى بغير علم واذ خير واشتحى ان يسأل الناس فهو في النار وهذا لانه حق لم يعلم يفترض عليه السؤال واذا تركه فقد ترك ما هو فرض عليه فيكون في النار ( خصاف ) و روایت شده از بریده رضی الله عنه که گفت که فرمود پیغمبر خدا صلی الله علیه وسلم که قاضیان سه گونه اند دو نوع آن در دوزخ اند و یکی در بهشت و آنکه در بهشت است مردیست که دانسته باشد پس حکم کند بآنچه دانسته است بدانستن کی خود و دومی دیگر که در آتش اند اول ایشان مردیست که ندانسته باشد پس حکم کند با وجو د نادانی خو دپس و در اتش است دوم ایشان مردیست که حق را دانست و قصد ابغیران حکم کرد پس و شمس زیرا که نقض خه را بر حق شمرده از قبول نمودن حق با وجود علم و دانانی پیش کرد خود را در آتش دوزخ و در روایت دیگر است نیکه قاضیکی بدون علم حکم کند و زیاده کرده است در این ایت که حیا و ننگ نماید از اینکه بپرسد زمردمان پس و ر اتش است و این از ان جهت است که در وقتیکه ندانست فرض میگردد بر او پرسیدن از علما بحکم ایه کریمه فاسئلوا اهل الذكر ان کنتم لا تعلمون یعنی پس سوال کنید شایان از اهل علم اگر بودید که نمیدانستید و وقتیکه ترک کرد در ندانست پرسیدن پس ترک کرد چیز را که فرض است براد پس میباشد بسبب آن ترک فرضش در اتش دوزخ و مراد آنست که بسبت ترک فرض مستحق اتش دوزخ میگردد نه اینکه البته در آتش دوزخ باشد والصلح والطها هل للتقي أولى بالقضاء من العالم الفاسق (قاضيخان) و جاهل پرهیزکار بهترست برای قضا از عالم فاسق ثم يجوز التقلد من السلطان الجائر (هداية) فایده دمیانی انکه جاهل پرهیزکار بهتر است با مر قضا از عالم بدکار فایده دمیان جایز بودن قضا از پادشاه ظالم اگرچه کافر بود