Page 529

جلد دوم ۵۳۶ کتاب الشهادة دارشهدا على الموجر للتاجر باجارة باقل من اجو مثلها تم رجعادان يكون الاتلاف بغير عوض لان بعوض اتلاف صورة لا معنى وقدر الواجب علی قدر الاتلاف ان لمليكن متقدم بقدر العله (محر دائق) و حکم باز گشتن از گواهی دو چیز ست یکی از آن راجع می شود بمال شاهد و دیگر آن راجع می شود بنفش او پس آنکه راجع بمال او می شود پس اول واجب شدن تاوان است بر شاهد و این حکم واجب شدن محتاج ست به بیان کردن به چیز اول سبب وجوب شدن تاوان و شرطهای آن و مقدار آن پس سبب واجب شدن تاوان هلاک کردن شاهد است مال یا نفس آدمی را بگواهی خود پس اگر گواهی او بهلاک کردن مال یا نفس واقع شد سبب میگردد برای وجب شدن تاوان آن مال یا نفس بر شاهدازیر نازل کردن سبب بمنزله مباشرت و هلاک کردن واگر سبب هلاک نبود سبب میگردد برای واجب شدن تاوان مال یا نفرین و دست که می آید بیان این حکم تفصیل و شرط واجب شدن تاوان چهار چیزست بازگشتن شاهد است از گواهی خود پس از حکم کردن قاضی بگواهی او و بودن باز گشتن اوست از گواهی خود در مجلس قاضی دویم بود آن چیزست که هلاک شده بگواهی او مال معلوم پس هیچ تاوانی براو نیست اگر بازار از گواهی دادن خود بمنفعتی مانند عقد نکاح که شاهد بگردد از شاهدی خود بعد از جماع کردن شوهر بازن خود مانند منفعت سرایی که گواهان گواهی داده باشد باجاره دادن آن بر اجاره دهنده برای اجاره گیرنده بکمتر از اجره مثل آن بعد از ان برگرد از گواهی خود و اینک هلاک کردن او بگواهی خود آن مال را بغیر عوض باشد زیراکه بلا کردن با عوض هلاک کردنست از روی ظاهر و صورت نه از روی باطن و معنی اندا تا مال واجب شده بر شاهد باندازه هلاک کردن اوست زیرا که همان هلاک کردن اوسبب واجب