Page 197

(۱۹۰) ( جلد اول ) ( ذكر وقایع ایام ریاست شاه پور وزوال حکومت وی ) ( سراج التواريخ ) او شکایت نامه بكار كنان دولت انگلیس که در قندهار بودند فرستاده خواهش تبدیل اورا نمودند و ایشان نات نامی را درهرات فرستاد ما تنجر را طلب قندهار نموده در اواخر اوقات بالنگر روانه کابلش نمودند و چون انگلیسان بنات اجازت مرمت کاری هرات را داده بودند وزیر یار محمد خان اورا محكوم خود دانسته باو گفت که هر گاه از رعایای هرات خواهش وجه برای مرمت کاری خرابه زمین و عمارت خود نماید حجت گرفته وجه نقد بدو دهد بازودی خرابی که در آبادانی واراضی او رسیده است مرمت شود و درینصورت که حجت گرفته شود حبه و دیناری از وجه دولت تلف و ضایع نشود و او بدستوریکه وزیر یار محمد خانش فرمود هر که حجت مبلغی نزد او میبرد وجه نقد گرفته جای خویش میبرد تا که پنج شش لك روپیه از وی بگرفتند وصرف مؤنت و معیشت خود کردند و آنگاه که شهزاده کامران زمام مهام حکومت را بقبضه اقتدار وزیر یار محمد خان سپرده خودش بعیش و عشرت پرداخته از زحمت حکومت باستراحت ملاهی و مباشرت مناهی در ساخت وزیر یار محمد خان بودن نات انگلیس را درهرات باعث اختلال کار خویش و مورث اغوای شهزاده کامران و حدوث فتنه دانسته بهرواسطه و وسیله که میدانست و توانست اورا از هرات برون کرده روانه هند ساخت و خود در پی اضرار کار شهزاده کامران افتاد که او را ازمیان برداشته مستقلاً و مستبداً بحکومت پردازد و اواز تسلط و استیلای وزیر یار محمد خان دلتنك كشته در ١٢٥٦ سال هزار و دو صد و پنجاه و شش هجری مطابق ایام قهرمان روائی شاه شجاع در کابل جنینکه وزیر یار محمد خان در باغ کازیه اقامه داشت بقلعه اختیار الدین (۱) در آمده تخته پل را از روی خندق آن برداشته هم در بزم با وزیر یار محمد خان کرد ووزیر با لشکری که همراه داشت داخل شهر هرات شده نخست طالب صلح کشته نجوعان بارکزائی را نزد شهزاده فرستاده خواستار شرایط بهانه جویانه گشت و شهزاده خواهشات او را قبول نکرده کار بمقاتله کشید ووزیر اطراف قلعه را گرفته شهزاده را در تنگنای محاصره انداخت و بعد از پنجاه روز برج شرقی قلعه را نقب زده از صدمه آتش باروت پست ساخت و یورش برده قلعه را مسخر کرد و پسران شهزاده کامران را باسم یرغمال گرفته محبوس کرد و خودش را ببهانه اینکه قریه کهسان جایگیرش باشد در آنجا روانه نموده مسکن و مقام داد و در خفیه سردار تاجو خان و داود خان الکو زائی را بและقل شهزاده کامران گماشته ایشان در کهسان رفته او را در سال مذکور سنه ١٢٥٦ هزار و دو صد و پنجاه و شش مقتول نموده جسدش را نقل داده در روضه وغ واقع چپ شهر هرات مدفون کردند ذکر حکمرانی مستقله وزیر یار محمد خان الکو زائی در هرات چون سلطنت پادشاهان طائفه سدو زائی از طوائف عظیمه درانی منقرض و منقضی گشته بطریقیکه مذکور و سراسر درین جلد سراج التواريخ مسطور شد آخر رسید در هرات وزیر یار محمد خان مستقل بالامعاند برمسند حکومت نشسته اکثر مردم الکو زائی که با او اتحاد قومی داشتند از قندهار رو بهرات نهاده اشخاص فرومایه پست پایه بمناصب ارجمند سربلند گشتند و در سال ١٢٥٧ هزار و دوصد و پنجاه و هفت که موافق بود بزمان شورش و بلوای مردم کابل و کشتن و کوشتن ایشان در استیصال سپاه انگلیس وزیر یار محمد خان لشکر بغور فرستاده تاحدود کرزو تیزنی متصرف شده لشکرش بهرات مراجعت کرد و در سال ١٢٥٨ هزار و دوصد و پنجاه وهشت هجری صلح به تنبیه و تهدید کریم داد خان هزاره که دم از خود سری میزد بغاره جنك نواخته اورا مطيع و منقاد ساخت و مالیات دیوانی را ازوی وصول کرده خودش را بحکومت سابقه اش برقرار داشت و در بهار اینسال جانب میمنه لشکر کشیده حکمت خان والی میمنه را کوشمالی داده رسانیدن مالیات انجارا در خزانه هرات بر ذمه او نهاده پسرش را گروکان با خود در هرات آورده باعزاز و احترام نگاهداشت ذکر مراجعت امیر کبیر از هند و متمکن شدنش ( بتخت امارت افغانستان ) و چون سپاه انگلیس برطبق قرارداد گورنر جنرال از مملکت افغانستان بیرون شده راه کشور هند برگرفت در ماه رمضان سال ١٢٥٨ هزار و دوصد و پنجاه و هشت هجری مطابق سنه ١٨٤٢ هزار و هشتصد و چهل و دوی (۱) قلعه اختیار الدین داخل شهر هرات میباشد و حال موسوم بارك هرات است الکوزائی هم يك شعبه از شعب درانی میباشد ذکر مراجعت امیر کبیر از هند و جلوس او بتخت امارت افغانستان