Page 168

(١٦١) (جلد اول) (ذکر وقایع عهد سلطنت دویمی شاه شجاع) (سراج التواریخ) آنکاه شاه مقام سخن یافته بصاحبان انکلیس کفت که این فتنها از احداث دولت انکلیس است که نسبت بطایفه بارکزائی بظهور رسانیده و ایشان کستاخ شده بروی کار میآیند و ازین قسم امور بسی بظهور خواهند آورد چنانچه شنیده میشود که سران طایفه بارک زائی چون نواب عبدالجبار خان و محمد عثمان خان و نواب محمد زمانخان و غیره امثال ایشان شب و روز دامن زن و آتش افروز فتنه اند خصوصاً درین هنکام که محمد عثمان نظام الدوله هواخواهان و اخلاص کیشان امیر دوست محمد خان را چون میرزا امام ویردی خان و میرزا عبدالرزاق خان مستوفی که از بخارا بتقریب وارد کابل شده است و میرزا احمد خان و نائب امیر بارکزائی و غیره را مختار کار خود قرار داده است و ایشان شهرت نموده بژاژها نهاده اند که شاه شجاع را از سلطنت بجز نامی باده مرام بکام نیست و اختیار برک کاهی را در امور سلطنت و پادشاهی ندارد و خلا آنکه در عهدنامه منعقدات عهدنامه مؤتلفین دولتین مرقوم داشته ایم که کارکذاران دولت انکلیس را در هیچ امری از امور داخله مملکت افغانستان مدخلیتی نباشد و صاحبان این نوشته را پذیرفته و ممضی داشته اند که غرض اصل از نوشته ایندفعه در عهدنامه همین طایفه بارک زائی بوده که مدعی سلطنت اند واکنون که نتیجه منعکس کردیده است میباید قبل از حدوث فتنه تدارکی کرده شود و چون انکلیسان را میل خاطر جانب منسوبان امیر دوست محمد خان بود سخنان شاه شجاع را نشنوده تدارک کار ننمودند و شاه از پاس خاطر انکلیسان دیگر چیزی بژبان نیاورده از جلال آباد بعزم زیارت مرقد مهر فرقد بندگان مقدسه مقبره نادر مرحومۀ خویش دعای امر زش خوانده میرزا ابراهیم خان منشی باشی حاکم لغمان از حسن کاردانی و آذوقه رسانی بسپاه رکاب و ضیافت ایشان شاه را از خود خورسند و رضامند ساخت و این خرمی شاه ازوی باعث حسد و رشك محمد عثمان خان نظام الدوله شده خالصه جات لغمان را که در اجاره میرزای مذکور بود ضبط نموده عامل و ضابط دیگر از جانب خود مقرر فرمود و هر چند میرزای مزبور سند اجاره داری خود را با دداشت کتبی عرض او را نشنید و وقعی نکذاشت و علل ملاعبدالشکور که از حکومت کابل معزول بود دست او را نیز از حکومت لغمان کوتاه ساخت و همه این امور را نظام الدوله مذکور از سبب آنکه مکنائن جانب دارش بود بظهور میآورد خلاصه شاه شجاع از لغمان در جلال آباد مراجعت کرده با صاحبان انکلیس راه معاودت جانب کابل برکرفت ذکر اموریکه نظام الدوله بروی کار آورده (باعث اختلال روز کار شاه شجاع شد) ذکر اموریکه نظام الدوله بروی کار آنکاه که شاه شجاع وارد کابل شد بصوابدید مکنائن انکلیس شهزاده محمد تیمور را در سال ١٢٥٧ هزار و دو آورده باعث صد و پنجاه و هفت هجری بحکومت قندهار مأمور فرموده مقارن انحال پرده نشینان حرم محترم شاهی که بپاسداری زوال سلطنت شاه شجاع و حفاظت و همراهی میجر براث قوث انکلیس از لودهیانه بعزم کابل شده و عمارات نشیمن کلدانشان بپالوان شد مشکوی عصمت و عفاف امیر دوست محمد خان چنانچه مذکور کذشت سپرده شد در ماه ربیع الثانی سنه مزبور بکابل رسیدند و پس از وصول بانوان حرم شاهی در کابل چون مکنائن جانب دار نظام الدوله شده پایه اقتدارش چنان ارتقاء گرفت که چند تنی را که بدربار شاه اسم و رسمی داشتند همه را نزد مکنائن مذمت کرده او را از ایشان سرکران ساخت و بدان هم اکتفاء نکرده بنای کاستن تنخواه خوانین درانی برا کذاشت و ازین امر خوانینکه هواخواه شاه شجاع و از حکومت امیر دوست محمد خان رو اعدراض نارضا بودند غرض پرداز حضور شاه شجاع شده التماس آن کردند که مواجب خوانین را از کاستن بازدارد تا موجب فتنه نشود و شاه از عرض آنها نظام الدوله را مانع کردیده فرمود که دست از تنقیص تنخواه سران قبائل بازداشته مرتکب ایذاء احدی نکردد و او امر شاه را بکوش قبول جانداذه از امریکه پیشنهاد خاطر داشت دست بازنداشت چنانکه روزی صمد خان نبیره زال بيك خان بادوزائی فوفلزائی بدربار پناه از نرسیدن مواجبش بعرض شاه رسانیده شاهش جواب را بنظام الدوله راجع کرد و او گفت که صمد خان دروغ میگوید و طریق خلاف می پوید وصمد خان که از کردار نظام الدوله دلتنك شده بود بر آشفته که تو دروغ میکوئی که تمام خدام دولت را جگر خون ساخته باکره و بارکرائی که خصم سلطنتند نرد محبت باخته و شاه از درشت خونی و زشت کوئی هر دو تن ملول ومتألم كشته بدون آنکه چیزی فرماید