Page 154

( ١٤٧ ) ( جلد اول ) ( ذكر وقایع عهد سلطنت دومی شاه شجاع و امارت امیر کبیر) ( سراج التواريخ ) اسپان ایرانیان که در چراگاه بودند بغنیمت آوردند و سلیمان خان افشار که باهزار سوار محافظ بود از قفای شیر محمد خان تاخته و از لشکرگاه نیز سواره کردستان بیرون شده تعاقب نمودند و برجمات شاقه نجیاء راس اسپ بدست کرده باقی را شیر محمد خان بجای خویش رسانید و هم درین هنگام شهزاده طهماسپ میرزای مؤید الدوله باچیزی از عتاد وبوافی وغيره اشياء بقريت شيخ جام رسیده جانب اردوی شاهی رهنورد بود که بواسطه مردم قریه شکیبان دلیران افغان از حال او آگاهی یافته ششصد سوار بجزء راه گیری او شتافتند که او را آسیبی رسانیده مال ومنال همراهش را غارت نمایند و محمدشاه از آهنگ آنها آگاه گردیده حبیب الله خان امیر توپخانه و محمد تقی خان بیات ومهدی خان فراقوق و جهانگیر خان سرکرده نظام را بپانصد سوار و دو عراده توپ بمدد شهزاده مذکور فرستاد و در حدود شکیبان با سواران جز یوره افغان رسیده باهم درآویختند و چون ایرانیان را توپخانه همراه بود افغانان مغلوب گردیده دویست و پنجاه تن از ایشان قتیل ویکصد و پنجاه تن دستگیر شدند وباقی هزیمت یافته جانب وادی حسرت و فرار شتافتند و ایرانیان گرفتاران را نزد شاه قاجار برده بامر او همه را رهسپار آخرت ساختند و دوتن از ایشان بتوسط شیرمحمد خان برادر وزیر یارمحمد خان که از روز فتح غوریان در نزد شاه ایران طریق خدمت می سپرد طالب امان جان شده گفتند که هر یکی پنج هزار تومان که بیست و پنجهزار روپیه باشد خزانه میسپاریم تا از کشتن معاف باشیم و شاه نپذیرفته ایشانرا نیز بیاسا رسانید و یکی از جمله گرفتاران از راه داد خواهی خود را به محمد شاه نزديك كرده خواست که بضرب خنجر هلاکش سازد اما حاجبان درگاه او را با خنجریکه در دست داشت گرفته از دم تیغ گذرانیدند و پس از وقوع سانحه مذکوره محمد شاه از سران سپاه خواستگار یورش شده گفت که آیا کدام یکی باشد که پنجه بشهر زده کار را بانجام رساند و از جمله سرخوش خان افشار کلام شاه را بجان خریدار گردیده دیگران همه سکوت کردند و شاه سرخوش خان را تحسین و آفرین نموده اسکندر خان سرهنگ فوج خمسه ومصطفى قلیخان سرتیپ فوج سمنانی را بهمراهی او امر نموده هر سه تن سالار بزدن توپ و تفنگ پرداخته جنگ کنان بابرجان شان بتاختند و از خندق و سه فصيل وشیرحاجی در گذشته بچهل شمخال و پنجاه تفنگ از پیادگانیکه در شیر حاجی بودند در زمی خونید بربودند و سی تن از ایشانر ابکشتند و بودشان از کثرت گلوله باری شهریان در عقب دیوار فصیل سوم خود ها را پنهان داشته سر فرود کردند و آخر الامر که کاری از پیش نتوانستند برد با مرشاه معاودت کردند و در باز گشتن اسکندر خان را در میان خندق جراحت رسیده بعد از دوروز هلاك گردیده آرزو بخاك برد . ( ذکر یورش آوردن ایرانیان بقلعه هرات ) ذكر یورش پس از یورش آوردن و برگشتن سرخوش خان چون نام او در افواه لشکریان ایرانیان بآفرین افتاد دیگران را ایرانیان نیز غیرت دامنگیر شده شاه بفر است دریافت که نقاهت سپاهش راغب حصول نامند پس همه را امر کرد که اسباب یورش آماده ساخته بآراستگی تمام روبشهر نهند و ایشان بترتيب نردبان پرداخته بتعلیم بعضی از افغانان که در اردوی شاه ایران بودند درخور ارتفاع دیوار شهر زینه های چوبین شش پله (۱) بساختند و آنگاه که آلات یورش آراسته (۱) پله گشت ایرانیان قصد یورش کرده بروسکی پسر پادشاه له که نزد محمد شاه راه ملازمت می پیمود در سنگی صمصام بتشديد لام خان جای گزید و افسران دیگر هر يك بسنگر خویش در آمد و نیز در هر سنگر يكمك از شهزادگان جهت برانگیختن وفتح باء وترغیب نمودن سپاهیانرا بجنك وبردن و آوردن احوال نزدشاه مأمور گشت چنانچه شهزاده محمد رضا در سنگر فارسی هر اسکندر خان قاجار و شهزاده علینقی میرزا در سنگر محمد خان و شهزاده سلیمان محمد سیف الدوله در پهلوی محمود ولیخان مرتبه از نسقچی فرار گرفتند و از در وازه قندهار تا دروازه خشك چهارده ضرب توپ کاشتند و ده ضرب خمپاره در اطراف نردبان قرار داده همچنین ده ضرب توپ دیگر در مواضع متعدده پراگنده بکار نمودند و فرخ خان غفاری پیشخدمت از نزد محمد شاه مأمور شد که چپ وراست نگاه نموده سپاه را بیورش ترغیب نماید و هر که را کاهلیت و یا کمالت ورزد از در صدق بشاه بگوید بعد اسکندر خان قاجار با پسرش جعفر قلیخان سرهنك وفوج مراغه از همه پیشتر آهنك جنك كردند وازبي ایشان جعفر قلیخان سرتیب وشیر خان واحمد بيك سرهنك بافواج قراچه داغی و همچنین