Page 1056

( ١٠٣٦ ) (۱) ظهور چشمه نفت در رودخانه هرات واقع قریب کوسان (۲) کوسان را کوسویه مینویسند (۳) شرع عدالت و داد دهی حضرت والا (٤) شرع ورود مستر اونی انکلیس در جلال آباد (٥) تنکید و تهدید فرمودن حضرت والا حاکم و قاضی و کوتوال جلال آباد را (٦) تار بنای منطقه یعنی خون خواهی (۷) بکابل آمدن بعضی از فراریان ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) آوا در مشهد فرستاده وقتی بكر نیل بیت رسید که عبدالمجیدخان چنانچه گذشت در مرو جای اقامت گزید و مقصد فرصت در آنجا مدتی بسر برده باز میمنگی فتنه شد که انشاءالله تعالی در موقعش بشرح خواهد رفت (١) و همدرین هنگام چشمه نفت در رودخانه هرات واقع قرب كهسان (٢) روی روز افتاد و حکمران هرات دو قرا به را صاف واز آب جدا کرده در کابل فرستاد و مكشوف كشت که در سوختن و افروختن و بورو روشنی مساوی با نفت چشمة اهواز ایرانست که از راه هند در کابل می آید و حضرت والا حکمران هرات را فرمان و تا کید کرد که جد و جهد نماید که آب نهر چشمه آنرا مفقود و معدوم نسازد ولیکن از طغیان آب این کنج روان ناپدید گردیده بتفحص و جستجو دیگر هویدا نگشت (٣) و همدر خلال احوال مسطور شیر جان نام تاجر و داد محمد نام سپاهی از فوج پیاده نظام غزنوی را در سر او چت و مناکفت مسماة فیروزه زوجه شخص آجری موتی دعوی رخ داده و داد محمد تاریخ ایجاب وقبول خود وصيغة مذكوره را از روز پنجم جمادی الاولی و شیر جان از روز یازدهم شعبان سال گذشته در نزد قاضی محكمة شرعية هيأت راند را ثبات شهود شرعیه ثابت کردند وقاضی جانب داری شیر جان را نظر بمكنت تجار تش اختیار کرده داد محمد را تحقیر نمود و بحق نرسانید تا که او عریضه نکار پایه سرير سلطنت شده ما جرا بکار کنان حضور انور بازداشت و حضرت والا بفرمان طلب هر دوتن مدعی را با زن مدعی بها در کابل خواسته زنرا بر طبق اسم شریعت غرایداد محمد که نكاحش در تاریخ اسبق بود داده شیر جان را امرد و ساله محبوس زندان سیاست کرد (٤) واز آنسوی مستر اونی کشورشاور مأمور تعيين خط و نقاط فاصله سرحد که از روز حرکت و ورودش بپشاور در ذکر ورود نفری اردو ودواب و مواشی خود بسیه سالار غلام حیدر خان مکتوب فرستاده چنانچه گذشت خبر داده بود در روز چهاردهم مذکور ماه صفر کا حضرت والا بعمايش سرحدداران بدخشان را در کلگته فرستاد وارد متول وكثد واز انجا راه جلال آباد بر گرفته وسيه سالار غلام حیدرخان از راه پذیره رفتنش تا موضع خوش گنبد واقع جنوبی شهر جلال آباد رفته مراسم استقبال بجای آورد و محبت کنان طی مسافت کرده در قصر اندرون باغ شاهی فرودش نموده خود در منزل خویش رفت و هنگام عصر خواهش ملاقات را در جای سپه سالار کرده واو ملتمسش را پذیرفته چون باهم در مجلس ملاقات نشسته ودیمی صحبت کردند مستر اونی که غرض و مدعای زیاد در باب طوايف واقوام سكته كهسار سرحد در نهاد داشت از صحبت و حکایت سپه سالار استنباط خلاف مقصود و مرام خویش نموده پس از دو سه روزى آهنك مراجعت جانب پشاور كرد و بسپه سالار گفت که از آمدنم معلوم نیست اگر مأمور باز آمدن شدم اطلاع خواهم داد اما انتظار ورودم را نداشته بمدعينينى از جانب دولت دارید بپردازید و اینمراجعت او از سبب پیش نهادن افواج روس در سرحد بدخشان بود و از پیش آمدن دولت روس تصور کرد که دولت افغانستان از پاسخ اسوله روسیان عاجز گردیده دولت انگلیس در تعیین حدود سرحد به کامیاب خواهد گشت با اینکه از رحل و ترحل نمودن قشون انگلیس در بطن انخیال که تا کنون حق مداخلت وتصرف نداشت اندیشید که مبادا در بین دولتین روس و انگلیس قتال وجدال دست داده باعث اخلال کشور هندشود او حال روی باز گشت بسوی پشاور نهاد وسپہ سالار جمعی از سواره نظام بدرقه او قرار داده تامنزل دکه رسانید و او دو هزار و ششصد روپیه انگلیسی بسواران بدرقه برسم انعام داده در پشاور رفت وایشان اینوجه را قسمت کرده در جلال آباد باز آمدند (٥) ومقارن اینحال از عریضه محمد گل خان جبار خیل سر کرده بعضی از وقایع نگاران جلال آباد و پشاور بگوش دادنیوش حضرت والا رسید که در جلال آباد و نواحی آن از جهت ریت و دستارن قتل رسیده وورثه مقتولین از راه داد خواهی حاضر محکمه شرعی و حکومتی جلالت مآب شده طالب ديه وتار (٦) کشتگان خویشند کسی نمپرسد و داد نمیدهد و حضرت والا برآشفته نامه شبیه و تهدید حاکم و قاضی و كوتوال جلال آباد را فرمان نکار داده پرسید و ایشان از بیم عتاب و سیاست حکومت در داد کشوده مبلغ گزافی از جریمة مقتولین داخل خزانه نموده و کسان را که شرعاً حکم دیت میشددیه را بورثه مقتول رسانیده و مستوجبان قصاص را بتمثیل کابل نموده سد رخنه سفك دماء كردند (٧) و همدرين ايام امير محمد خان بن سردار زکریا خان که از مخمصه و استدای خودش فرمان اجازت آمدن او در کابل شرف اصدار یافته بود بقصد و