Page 19

را خاتمه داد . پادشاهان آخری خاندان غزنویان مانند موسس خود بادیبات علاقه داشتند و بعضی شعرای بزرگ قرن ششم هجری مثل مسعود سعد سلمان وسنائی بدربار آنها بسر میبردند و مورد نوازش ایشان بودند . سلجوقیان که اصلا از ترکستان بودند ، بعد از آنکه ولایات غربی خراسان وفارس را از دست پسران محمود بیرون کشیدند، سلطنت مستقلی تاسیس کردند و لقب سلطان السلاطین بر خود گذاشتند . رفته رفته تمام آسیای غربی تا سرحدات روم تحت اداره سلاجقه قرار گرفت و سه پادشاه این خاندان بر این قلمرو وسیع حکومت نموده، آنرا عظمت و نفوذ فوق العاده بخشیدند ، اما بعد از مرگ ملك شاه در سنه ٤٨٥ ، در بین پسران او جنگ شروع شد واین بی اتفاقی سبب تجزیه مملکت گردید . اگر چه سلطان سنجر که بعد از مرگ برادران خود درسال ٥١١ بر تخت سلطنت جلوس نمود ، هنوز زمام ریاست سلاجقه را در دست داشت، ولی در حقیقت این پادشاه در اخیر سلطنت خویش دارای اقتدار و سلطه شاهان ماقبل سلجوقی نبود ، و بعد از فوت او در سال ٥٥٢ خوارزم شاهیان بزودی این شعبه سلاجقه را منقرض ساختند پادشاهان سلجوقی از ادبا و شعرا حمایه نموده ، در ترقی وانبساط ادبیات فارسی خدمت شایانی کردند ، و در زمان ایشان شعرای بزرگ مانند عمر خیام ، انوری ، جبلی و غیره حیات داشتند ، همچنین بزرگترین شاعره زبان فارسی ، مهستی گنجوی ، در عصر سلطان سنجر سلجوقی بدربار او میز یست . خوارزم شاهیان ، که اولاد و احفاد انوشتگین ، یکی از امرای سلطان ملکشاه سلجوقی بودند ، در تاریخ ادبیات رولی بازی نکردند ، چه دوره پادشاهی ایشان در جنگ و هرج و مرج گذشت و آنها فرصت آنرا نداشتند که بعلم وادب توجه نمایند . ولی باز هم بشعر وادب بیگانه نبودند ، چنانچه رشید وطواط بدربار آنها پرورش یافته بود . با حمله چنگیز این خاندان از بین رفت و با خونریزی ها و ویرانیهای این مرد ستمگر باب دیگری در ادبیات فارسی کشوده شد ، که در موضع خودش به آن اشاره خواهد شد . رابعه بلخی اولین شاعره زبان فارسی که در تذکره ها از او نام برده شد، رابعه بنت کعب قزداری میباشد که همعصر شاعر واستاد شهیر زبان فارسی رودکی بود و در نیمه اول قرن چهارم در بلخ حیات داشت، پدر او که شخص فاضل و محترمی بود، در دوره سلطنت سامانیان در سیستان، بست ، قندهار و بلخ حکومت میکرد، تاریخ تولد رابعه در دست نیست ، ولی پاره ای از حیات او معلوم است . این دختر عاقله و دانشمند در اثر توجه پدر بتعلیم خوبی اخذ نموده، معلومات وسیعی حاصل کرد ، وچون قریحه شعری داشت ، شروع بسرودن اشعار شیرین نمود . عشقی که رابعه نسبت