Page 188

(١٦٣) آریا یا باختری یاهند و ایرانی به زمانی نسبت میشود که شاخۀ ایرانی بنای تشکل را گذاشته است سپس در عصر ویدی و در اطراف مدرسۀ آن انشعاب شاخه ها وظهور لهجه های دیگر دوام نموده است و خود زبان سرودها از لهجه های عامیانه کلمات و اصطلات زیادی را گرفته که چیز آن در عصر ظهور متن سرودها داخل آن شده و چیزی هم در موقع تثبیت آن در خاطره ها جزء آن گردیده است بعد از عصر ریگ و دا همین زبان سرود ها به تدریج انبساط یافته و از آن زبان سانسکریت بمیان آمده است چنانچه این تحول در سرود ویدی و آثار ما بعد ظاهر است (۱) به این تفصیل که کتاب دهم «ریگ» بین جزوه های اول آن و بقیه مجموعه های سرود شکل بین البینی دارد و قسمت اخیر ادبیات ویدی و بر هما نا و یو پا نیشاد از زبان منظم شده ئی که به سانسکریت موسوم شده است فرق زیاد ندارد و نشان میدهد که چطور مرحله به مرحله بطرف ظهور سانسکریت نزدیک میشویم صرف نظر از سرودهای مجهول شمال هندو کش که بصورت غیر مستقیم درین مبحث از زبان پروفیسرمیثیه هم بدان اشاره رفت چون قدیم ترین سرودهای ویدی در خاک آریانا و در جنوب هندو کش بمیان آمده واضح معلوم میشود که زبان ویدی در آریانا مخصوصاً در آریانای جنوب شرقی کسب وجود کرده و بنای انشعاب لهجه ها از زبان ویدی در اینجا گذاشته شده و آخر هم تحولات اخیرۀ آن بنام سانسکریت معروف شده است پس ادبیات ویدی مخصوصاً قسمت سرود ریگ وید اولین نمونۀ اولی زبان ویدی آریانا است . سانسکریت نامی است جدید که تا قرن ٤ ق م هم وجود خارجی نداشت و پا نینی یکی از علمای صرف و نحو که اصلا از اتك بود زبانی را که «بهشه» میگفتند از حشو وزواید پاك كرده (۱) قراریکه در صفحهٔ ۱۹۲ هندواروپائی وهند وایرانی هند تا حوالی ۴۰۰ سال ق م تحریر است Le Pere Calmette به این عقیده است و از نقطۀ نظر زبان و سبك، میان کتاب اول ویدی و آخر آن بیشتر ازه قرن فاصله است .