Page 859

(١٢٦) تاریخ پا ز دهم روسیه قرص و بایزید و طپراق و زمین روم را متصرف شده صالح پاشا را اسیر نمودند در حالیکه عده شان یک لک و شصت هزار مرد جنگی بود شهر ادرنه را بمساعره سختی محاصره نمودند تا بر ان غلبه کردند درین وقت ارکان دولت عثمانی متزلزل و پریشان گردید مگر اینکه سلطان محمود با اینهمه خطرات و پریشانی ثبات قدم و قوت خود را ظاهر میمرد دولت اروپا در صلاحیت طرفین مداخله نمود این مصالحه را با شروط آن تمام گردانید انعقاد این معاهده درسنه یکهزار و دو صد و چهل و پنج بود نتیجه این مصالحه و شروط استقلال رومی ها و تنزل سلطان از اقلیم سرب و افلاق و بغدان که برای پادشاهان عثمانی بود و نیز از بعضی جزیره هائی که بساحل هم طرفه بود و بعضی زمین های اناطول از تصرف سلطانی کشیده زیر دست پادشاه روسیه باشد و نیز تاوان جنگ که عبارت از یکصد و بیست میلیون پوند فرنگ باشد دولت عثمانی بدهد بعضی مؤرخین گفته اند که خیلی عجیب می آید خواننده را که چگونه دولتی که بر تمام دول عالم زیادتی کرده و ترس او بر دل تمام پادشاهان افتاده بر ترقی و تعالی خود استمرار نکرده بیکبار مجبور شد که تن دهی کرده این شرائط ناگوار را قبول کرد وقتیکه بدیده انصاف نظر کرده شود دانسته میشود که سبب این چیز دیگری است زیرا دولت عثمانی چگونه طاقت دار و که آسیب های سخت و گزارشات خوفناک را متحمل نماید با وجود نقصانهای داخلی بسبب اہل بغی و فساد و گم شدن المها دارکان دولت متزلزل شود بلکه پریشان خود ادامه داشته باشد جای تعجب است و قادر بر قوتی یا بدتر سببی هم نباشد که سپس بحال اولی خود رجعت نماید و ثانیاً نظر خود را بخللی که از دست سپاه انقشاریه بدولت عاید شد و هنوز نظام جدید مرتب نا شده متناسلی بعالم محاربه پیدا نکرده که ازیشان کار گرفته شود که جنگهائی در پی مستید العجب این است که این دولت با وجود اینهمه مشکلات چرا از بیخ قطع نگردید و اینقدر توانائی داشت که باستقبال همه خارجیها ثابت ماند این دلیل بزرگیست بر عظمت و بلندی دولت علیه عثمانی تحت