Page 231

فتوحات اسلامی (۲۱۸) ذکر فتح جرجان که راه را مسدود و قومس و نیشاپور را فاسد گردانیده است جرجان دران زمان شهر نبود بلکه کوه ها و دشت ها و دره ها بود هرگاه در بسنگه گرفته شد کسی کیا قدرت داخل شدن نبودی چون سلیما او را والی خراسان گردانید یزید بجز از فتح جرجان دیگر عزم و قصدی نداشت—بعد ازان صد هزار لشکر از مردم شام و عراق و خراسان غیر از اشخاصیکه بدون تکلیف عزم کرده بودند جمعیت داده متوجه جرجان شدند—چون به دهستان رسیدند آن را محاصره کرد اهل آن اطاعت را ترک کرده بیرون شدند و بالشکر اسلام جنگیدند در هر نوبت فتح و ظفر نصیب مسلمانان بود ایشان شکست خورده داخل شهر شدند لشکر مسلمانان اطراف شهر را گرفته آذوقه را از ایشان قطع کرده حصار بر ایشان دشوار گردید افسر هماقین دهستان طلب صلح نمود باین قسم که او را بر نفس و اموال مال او یمین دارد و آن بصون امان شورد ابا اشجار مال و خزاین است تسلیم یزید نماید یزید قبول کرده داخل شهر شد گرفت مال و خزاین را که در شهر بود اسیر بسیار ساخت چهارده هزار اهل ترک را در طلب مقتل رسانید خبر فتح را به سلیمان نوشته خود بجانب جرجان متوجه شد اهل جرجان که همراه سعید بن عاص صلح کرده بودند گاهی صد هزار و گاهی دو صد هزار الی سه صد هزار برای امیر مسلمانان جمع آوری نموده می ادند و بعضی اوقات منع میکردند رفته رفته سر باز زده کافر شدند خراج را از خود منع کردند— از سعید کسی در جرجان غزا نکرده بود راه را اهل آن قطع و مسدود ساخته بودند که کسی مگر از راه فارس و کرمان به خراسان رفتی قتیبه بن مسلم اول کسی بود که راه را از قومس طرف خراسان ساخت زمانیکه متوجه خراسان شد بعد ازین امر جرجان همچنان باقی ماند تا اینکه یزید بن مهلب عزم غزای آنرا نموده متوجه جرجان شد—اهل جرجان یزید را استقبال کرده طلب صلح نمودند از انچه در سابق میدادند زیاده کرده یزید را هدیه ها فرستادند یزید خواهش شان را اجابت نموده همراه شان مصالحه کرد چون دهستان و جرجان فتح شد یزید اراده فتح طبرستان را نمود عبد الله بن معمر لشکری را با چهار هزار نفری در ساسان و دهستان گذاشته خود بآخر جرجان نزدیک طبرستان موضع اید و سانزول گرد رشد بن عمر را با چهار هزار نفر کامل انجا مقرر کرده خود داخل طبرستان گردید اسپهبد طبرستان کس فرستاده طلب صلح کرد باین شرط که یزید از بلاد متصرفه برود یزید بن مهلب ابا نموده گفته او را قبول نکرده ابا عیینه برادر خود را از یکطرف پسر خود خالد را از دیگر طرف با حجم