Page 2639

در منطقه آموی علیا ۳ ترجمه جناب عبد الغفور خان ترجمان قسمت اول بقایای قدیمه واخان راجع به زمان تعمیر استحکامات زمر : بدون حفريات اصولی نمیتوان تاریخ صحیح ساخت استحکامات زمر آتش پرست ( و نیز استحکامات « قلعه قعقع » Qaqa واقع بقرب « لمدکوت » را که از حیث بقایا اول الذکر شباهت نزدیکی دارد ) بطور قطع تعیین نمود . مگر بدون وجود سنه یا کدام برهان دیگر تاریخی هم می توان بعض ملاحظات عمومی در ان باره اظهار کرد : مثلاً از وسعت و محکمئی استحکامات مزبور بخوبی مبرهن است که در زمان تعمیر آن ، واخان نفوس و منابع عائدی خیلی زیادی را نسبت بامروز دارا بوده است (۱۷) و وسعت زمین قابل زراعت از حیث مادی بمرور ازمنه تاریخی بندرت تغییر کرده ، همچنین مقدار آبیکه از دورشته جبال همجوار برای آبیارئی واخان بکار میرفته است ، خیلی کم تفاوت نموده ، گله و مواشی هم متعلق شماره ٦٠ صفحه ٩٢ ( ١٦ ) رجوع شود بکتاب Unknown Pamirs ( پامیرات نامعلوم ) تالیف « اولوف سن » صفحه ۱۷۳ و ما بعدها . (۱۷) از احصائیه نفوس واخان طرف روس ، من اطلاع ندارم . بنا بر ان درینجا تعداد خانه های پنج اشغال نشین را از قول قاضی قدم شاه با شنده « شیت خر و » Shitkharw که شخص معظم و معتمدی است ذکر میکنیم . لنگر ٤٤ خانه - زنگ ٤٠ خانه - و انگ ٢٦ خانه - پتپ ( بشمولیت یامچن ) ٣٤ خانه - شیت خر و ٢٦ خانه - بمن گفتند که تعداد فامیل یك خانه از ٥ نفر تا قريب ٣٠ نفر بود . واگر تعداد اوسط اعضای یك خاندان را ١٠ نفر بگیریم ، نفوس واخان طرف روس ( بالای اشکاشم ) قريب ( ٢٠٠٠ ) نفر می شود . اما نفوس واخان افغانی ( بشمولیت سرحد ) با وجود زمین های بائر و خشك آبی ازین عده بیشتر است . ٩٠