Page 2095

( ٥١ ) مشاهیر افغانستان شمارة ( نهم ) سال دوم حضرت خواجه عبد الله انصاري رحمة الله علیه میباشند ، حضرت خواجه را بعضي پیر هرات میخوانند و برخی شیخ الاسلامش میگویند . در کتب تواریخ وتذکره ها اغلباً بنام شیخ ابو اسمعیل فرزند ابو منصور یاد شده وسلسله نسبی شان بمت انصاري وايوب انصاری ( رض ) میرسد مت انصاری در عصر خلافت حضرت عثمان (رض) در هرات تمكن جسته وخود ایشان بهمین خطه در بهار ٣٩٦ ھ از کتم عدم پا بعرصه وجود گذاشته اند . حضرت خواجه از کوچکی دا رای ذکاوت سرشاری بوده ودورۀ تحصیلات ابتدائیه را بسرعت بسیاری طی نموده چنانچه در سن نه سالگی شعر عربی سروده ولیاقتی در علم عروض از خود بروز داده در دوره های جوانی و پیری هم به نسبت مراتب عالی علم وفضل ومقام روحانیت از رجال محترم وبزرگواری بشمار میرفته . هشتاد و پنجساله مدت زندگانی خواجه انصاری در هرات نه تنها مایۀ سعادت متمكنين آنولایت گردیده بل بزرگترین وسیلۀ استفاده وهدایت عامۀ مسلمین بوده که از اطراف واکناف در آن دیار مسافرت ومهاجرت اختیار میکرده اند چه حضرت خواجه عبدالله از هنگام طفولیت بمشقات حیات عادت کرده بود با حافظۀ قوی وهوش سريع الانتقال وی که هر چه را یکبار می نوشت برلوحۀ خاطرش ضبط میگردید ، بحدی در تحصیل علوم منهمك میشد که از خور و خواب فراموش میکرد ، وباندازۀ شیخ الاسلام در طریقت واخلاق خویش پابند بود که بسی اوقات بجامۀ عاریت بمجلس میرفت و در سرما های شدید بفرش بوریا ئی میخفت روز های طولانی از عدم بضاعت بخوردن گیاهی بسر برده ، شبهای بسیاری وقت خواب نمد پارۀ پوشیده و پارچۀ خشنی زیر سر نهاده ، با این احوال دست از وعظ و افادۀ خلایق برنمی داشت وازکمال عزت نفس فقر ومسكنت خویش را ظاهر نمیساخت ؛ گرچه یاران وشاگردان او از توانگران و سیم داران آن زمان بودند . اینهمه زحمات بوجود ذیجود آنها طبعاً بایستی اهلیتی را می بخشود که سرسلسلۀ علما وادبا و سردستۀ روحانيون و صوفيون آنولا محسوب شوند ، صاحب رسالۀ مزارات هرات عبدالله مشهور باصييل الدين واعظ مینویسد : شیخ الاسلام يكصد هزار بيت عربی بحافظه ٨٨٦