Page 57

( ٤٢ ) دروازۀ شرقی که موسوم بدروازۀ قاسمیخانی است و دروازۀ غربی که بنام درب نظر گاه زبانزد است در عهد حکومت امیر عبدالرحمن خان و امير حبيب الله خان شهید بامر نائب الحكومة قطعه ! رو شاعر شرر گفتار سردار محمد عزیز خان بن سردار شمس الدین خان غازی بن سردار امیر محمد خان بن سرد ار پاینده خان کاشی کاری شده . (۱) همچنین مقبرۀ اعلیحضرت شیر علیخان مرحوم ومقبرة مجاهد اعظم وزیر محمدا كبر خان مغفور بامر امیرعبد الرحمن تعمیر و کاشی کاری شده. سقف و دیزارۀ گنبد حرم و گنبد خانقاه خصوصاً محراب آن و جمیع روا قهای این دو گشید از طرف داخل : باهتمام بسیار بصورت مقرنس وغيره مینا کاری وتذهيب و رشک آمیزی گردیده، که از حیث نظافت و لطافت بینظیر است همچنین پیش طاق جنوبی که در وازۀ د خول در گنبد خانقاه میباشد بسیار زیبا کاشی کاری داردوا گرچه در عکسیکه بصفحه های ٤٣ الى ٤٦ انداخته شده ذوق سلیم، مطلب را درك خواهد نمود اما نزاکت کار و پرداز این فن چیزی است که تصویر آن را اثبات نتوانسته و بهمه جهت تعلق بدیدن دارد. استادان این کار (اسلم خان کابلی) و (علم خان غزنوی) بوده اند که نام خودها راهم بتقریبی درحصه بالای گنبددوم (گنبد حرم) تحریر داشته و تا اکنون بصورت واضح خوانده میشود. دردوره گنبد خانقاه ورواق های آن بخط ثلث بسیار جلى وخوش ؛ سوره مبارك انا فتحناوسورة (الملك) شريف سرايا وبعضی اورادوادعية ما،ثور تحریراست اما معلوم نمیشود در کدام سنه وچه کسی آن را با تمام رسانیده خواهد بود ؟ ضياء المله والدين امير عبد الرحمن خان مرحوم با خودعهد کرده بود که (اگر سلطنت بوی رسد) (آرمه) ونشان سلطنتی خودا مسجد مبار که روضه شریف را اختیارخواهد کرد . از آنجهۀ وقتیکه مملکت وسلطنت افغانستان و يرا مسلم آمد دائرۀ محراب و منبر ورواق مسجد مطهر را بروی مسكو كيات ونشانهای دولتی و بیرق سلطنتی و کاغذ های اداری نقش نمود و این است که تا امروز همان نقشه مروج ومعمول بوده و (آرمۀ) رسمی تسلیم شده است (۲) امیرمرحوم درسنه ١٣٠٦ که بعد ازشکست سردار محمداسحاق خان پسر عمو می خود واردشهر مزار شریف گردید (سلامنامه) مفصلی خوانده و بعد هاوارد حرم شریف و داخل گنبد دوم گردیدند این سلامنامه بموجب امر پادشاه مذکور دردوخته مس منقور وبدیوار یکه بین گنبد مسجد و گنبد مرقد مبارك حائل است در دوطرف دروازه نصب گردیده تا هر کس که داخل روضه مرتضویه میگردد با خلاص تمام آن را خوانده و داخل گنبد مر قد گردد (۱) نوشته هائیکه در دروازۀ غربی خوانده میشود بعبارت ذیل است : اول : بعهد دولت فرمانفرمای ممالك افغانستان ضياء الملة والدين امير عبدالرحمن خان اتمام پذیرفت سنه ١٣١٥ ق دوم : بعهد دولت ابد مدت سلطان با تمکین حضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان خلد الله ملكه وسلطانه اتمام یافت سنه ١٣٢٢ ق (۲) در وقت امیر شیرعلیخان مرحوم آرمه سلطنتی صورت دوشیر بود که يك با ديگر باهم دست داده بود ند و این رمزهم از نام امیر مذکور گرفته شده بود وطریكه دیده می شود صورت این دوشیر در آثار آنوقت آشکار وهویـداست از آنجمله درلوحه اخبار شمس النهار و میل های توپ های ساخت کابل ومزار وبعضی از ظروف آنوقت همین آرمه منقوش است ـ اما در بیرق سلطنتی امیر شیرعلیخان صورتيك شيرديده میشد که در چا در سيا اسم ولقب شاه مذكور را بافته سفید بصورت شیر دوخته ونوشته بودند وهکذا در تکت پوستۀ عصر آن مرحوم نیز نقش شیر چاپ شده بود